Xem mục lục
Điện áp đầu vào là điện áp một chiều mà dàn tấm pin đưa vào biến tần, hình thành từ điện áp hở mạch Voc và điện áp tại điểm công suất cực đại Vmp của các tấm nối tiếp trong chuỗi.[7] Voc là điện áp lớn nhất của tấm pin khi dòng điện bằng 0, còn Vmp luôn thấp hơn Voc và xấp xỉ 0,9 lần Voc.[1][2]
Khi ghép nối tiếp, điện áp các tấm cộng dồn còn dòng điện giữ nguyên bằng dòng một tấm.[3] Khi ghép song song, dòng điện cộng dồn còn điện áp giữ nguyên bằng điện áp một tấm, và với tế bào silic thương mại, mỗi cell cho khoảng 0,69 V nên điện áp của cả tấm pin phụ thuộc trực tiếp vào số cell nối tiếp bên trong.[1][3]
Biến tần quy định một ngưỡng điện áp một chiều tối đa và một dải điện áp MPPT để bám điểm công suất cực đại.[8][7] Dựa trên hai mốc Voc và Vmp, anh chị tính được số tấm tối đa và tối thiểu có thể nối tiếp trong một chuỗi theo đúng chuẩn IEC.[7][8][11]
1. Điện áp đầu vào (VDC) trong hệ thống điện mặt trời là gì? Định nghĩa
Định nghĩa điện áp đầu vào DC
Điện áp đầu vào là điện áp một chiều mà dàn pin đưa tới biến tần trước khi nghịch lưu thành điện xoay chiều.[7] Đây là thông số DC, tách biệt với điện áp AC phía sau biến tần.[7] Tài liệu kỹ thuật của NREL xếp điện áp đầu vào vào nhóm thông số an toàn cơ bản của hệ pin mặt trời một chiều.[7]
Điện áp đầu vào phụ thuộc số tấm nối tiếp
Một chuỗi pin gồm nhiều tấm đấu nối tiếp với nhau.[7] Điện áp hở mạch của cả chuỗi bằng điện áp hở mạch một tấm nhân với số tấm trong chuỗi.[7] Càng nhiều tấm nối tiếp, điện áp đầu vào càng cao.[7] Đây là cơ sở để anh chị tính số tấm tối đa cho phép trong một chuỗi.[7]
Vì sao cần kiểm soát điện áp đầu vào
Biến tần có giới hạn điện áp một chiều tối đa và một dải điện áp bám công suất cực đại.[8][7] Điện áp đầu vào vượt ngưỡng tối đa có thể gây hỏng thiết bị hoặc mất an toàn.[7] Tiêu chuẩn IEC 62548-1 quy định các yêu cầu thiết kế liên quan đến điện áp của dàn pin.[11] Vì vậy việc tính đúng điện áp đầu vào là bước bắt buộc trước khi lắp đặt.[7][11]

2. Voc và Vmp là hai thông số điện áp cốt lõi của tấm pin Thông số
Voc là điện áp hở mạch của tấm pin
Voc là điện áp đo được giữa hai cực của tấm pin khi không nối tải, tức dòng điện bằng 0.[1] Đây là điện áp cao nhất mà tấm pin có thể đạt tới.[1] Trị số Voc được ghi trên datasheet của từng tấm pin ở điều kiện thử nghiệm chuẩn.[1] Anh chị dùng Voc để tính điện áp tối đa của một chuỗi khi trời lạnh.[1][7]
Vmp là điện áp tại công suất cực đại
Vmp là điện áp của tấm pin tại thời điểm công suất phát ra lớn nhất.[2] Giá trị này luôn thấp hơn Voc vì lúc đó tấm pin đang cấp dòng điện ra mạch ngoài.[2] Ước lượng nhanh thường dùng là Vmp xấp xỉ 0,9 lần Voc.[2] Biến tần cần điện áp hoạt động thực tế của dàn pin nằm quanh mức Vmp chứ không phải Voc.[2][8]
Điện áp thực tế của tế bào silicon
Tế bào silic đơn tinh thể chất lượng cao có thể đạt Voc khoảng 0,764 V trong điều kiện thử nghiệm một mặt trời với phổ AM1.5.[1] Tế bào silic thương mại phổ biến có Voc thấp hơn, quanh mức 0,69 V mỗi cell.[1] Điện áp của cả tấm pin bằng điện áp một cell nhân với số cell nối tiếp bên trong.[1][3] Con số cụ thể cho từng dòng sản phẩm luôn nằm trong datasheet của nhà sản xuất.[1]

3. Nối tiếp và song song thì điện áp cộng dồn thế nào Đấu nối
Đấu nối tiếp làm điện áp cộng dồn
Khi các tấm pin đấu nối tiếp, điện áp của từng tấm cộng lại với nhau.[3] Dòng điện của cả chuỗi giữ nguyên, bằng dòng điện của một tấm.[3] Điện áp hở mạch của cả chuỗi bằng Voc một tấm nhân với số tấm nối tiếp.[3] Đây là cách phổ biến nhất để tạo đủ điện áp đầu vào cho biến tần.[3][7]
Đấu song song làm dòng điện cộng dồn
Khi các tấm pin đấu song song, dòng điện của từng tấm cộng lại với nhau.[3] Điện áp của cả nhánh song song giữ nguyên, bằng điện áp một tấm.[3] Cách đấu này thường dùng khi cần tăng dòng điện mà không muốn tăng điện áp.[3] Nhiều hệ thống kết hợp cả nối tiếp và song song để cân bằng cả hai đại lượng.[3]
Ví dụ tính điện áp từ số cell
Điện áp hở mạch của một tấm pin bằng điện áp một cell nhân với số cell nối tiếp bên trong tấm.[3] Với 36 cell nối tiếp, mỗi cell khoảng 0,58 V, tấm pin cho ra Voc xấp xỉ 21 V.[3] Cách tính này áp dụng tương tự cho module 60 cell hay 72 cell hiện đại.[3][4] Số Voc và Vmp chính xác của từng dòng sản phẩm luôn nằm trong datasheet của hãng.[3]
Module 60, 72 cell và công nghệ half-cut
Module dân dụng phổ biến dùng 60 cell nối tiếp, còn module công nghiệp thường dùng 72 cell.[4] Mỗi module thường có 3 diode bypass để bảo vệ khi một phần tấm bị che bóng.[4] Công nghệ half-cut cắt đôi cell thành 144 nửa cell, cho điện áp tương đương module 72 cell nguyên bản.[13] Vì Voc không đổi nhiều giữa hai kiểu cell, anh chị vẫn tính điện áp đầu vào theo số cell nối tiếp tương đương.[4][13]

4. Yếu tố ảnh hưởng đến điện áp đầu vào của tấm pin năng lượng mặt trời Yếu tố
Số cell nối tiếp quyết định điện áp tấm
Điện áp hở mạch của một tấm pin bằng điện áp mỗi cell nhân với số cell đấu nối tiếp bên trong.[3] Tấm pin càng nhiều cell nối tiếp thì Voc càng cao.[3][4] Đây là yếu tố cố định, chỉ thay đổi khi anh chị chọn dòng sản phẩm khác.[4] Vì vậy mỗi dòng module có một mức điện áp đặc trưng riêng.[3][4]
Cường độ bức xạ ảnh hưởng nhẹ đến điện áp
Cường độ ánh sáng tác động mạnh lên dòng điện của tấm pin gần như theo quan hệ tuyến tính.[6] Điện áp lại phản ứng rất yếu với ánh sáng, tăng theo hàm logarit.[6] Khi cường độ ánh sáng tăng gấp đôi, Voc chỉ tăng thêm khoảng 18 mV.[6] Vì vậy điện áp đầu vào khá ổn định suốt các thời điểm nắng trong ngày.[6]
Công nghệ tế bào và cấu hình module
Công nghệ tế bào silic và cách sắp xếp cell trong module quyết định điện áp danh nghĩa của từng tấm.[4] Module half-cut chia nhỏ cell nhưng vẫn giữ nguyên số lượng cell nối tiếp về mặt điện áp.[13] Vì vậy điện áp của module half-cut tương đương module nguyên cell cùng số lượng.[13][4] Anh chị nên tra đúng datasheet của từng dòng sản phẩm thay vì áp dụng một con số chung.[4]

5. Hệ số nhiệt điện áp và lý do trời lạnh điện áp tăng Nhiệt độ
Hệ số nhiệt của Voc theo mỗi độ C
Với tế bào silic, điện áp hở mạch Voc giảm khoảng 2,2 mV cho mỗi độ C nhiệt độ tăng thêm.[5] Đây là thông số bị nhiệt độ ảnh hưởng mạnh nhất trong ba đại lượng chính của tấm pin.[5] Dòng điện Isc gần như không đổi, chỉ tăng khoảng 0,06% mỗi độ C.[5] Công suất Pmax giảm khoảng 0,4% đến 0,5% mỗi độ C, chủ yếu do điện áp kéo xuống.[5]
Vì sao trời lạnh điện áp lại tăng cao
Hệ số nhiệt của điện áp mang dấu âm, nghĩa là nhiệt độ giảm thì điện áp tăng.[5] Vào sáng sớm hoặc ngày trời lạnh, Voc của dàn pin có thể cao hơn đáng kể so với mức ghi trên nhãn ở 25°C.[7] Ngược lại khi tấm pin nóng lên tới khoảng 65°C, điện áp có thể giảm khoảng 15% so với nhãn.[7] Đây là lý do điện áp đầu vào không cố định mà biến động theo thời tiết.[7][5]
Quy định tính Voc lạnh theo NEC 690.7
Tiêu chuẩn NEC 690.7 tại Mỹ yêu cầu tính điện áp hở mạch của chuỗi tại nhiệt độ thấp nhất từng ghi nhận ở khu vực lắp đặt.[10] Mục đích là đảm bảo điện áp chuỗi vào ngày lạnh nhất không vượt quá điện áp tối đa của biến tần và dây dẫn.[7][10] Đây là bước tính bắt buộc trong hồ sơ thiết kế hệ điện mặt trời.[7] Anh chị nên áp dụng nguyên tắc tương tự khi thiết kế tại Việt Nam.[7][10]

6. Điện áp hệ thống tối đa 1000V và 1500V theo chuẩn IEC Chuẩn IEC
Ba mốc điện áp hệ thống phổ biến
Hệ điện mặt trời dân dụng thường thiết kế ở ngưỡng điện áp một chiều tối đa khoảng 600 Vdc.[7] Hệ thương mại phổ biến ở mức 1000 Vdc.[7] Hệ điện mặt trời quy mô lớn có thể thiết kế tới 1500 Vdc.[7] Điện áp càng cao thì dòng điện càng thấp, giúp giảm tiết diện dây và tổn hao truyền tải.[7]
Chuẩn IEC 62548-1 về thiết kế dàn pin
IEC 62548-1:2023 quy định các yêu cầu thiết kế cho dàn tấm pin quang điện.[11] Tiêu chuẩn này bao trùm cách chọn dây dẫn, thiết bị bảo vệ, đóng cắt và nối đất cho hệ thống một chiều.[11] Điện áp hệ thống tối đa là một trong những thông số nền tảng mà tiêu chuẩn này yêu cầu tuân thủ.[11] Đây là căn cứ kỹ thuật quan trọng khi lập hồ sơ thiết kế.[11]
Chuẩn IEC 61730-1 về an toàn module
IEC 61730-1:2023 quy định yêu cầu về cấu tạo trong đánh giá an toàn của module quang điện.[12] Tiêu chuẩn này gắn với điện áp hệ thống mà module được chứng nhận có thể chịu được.[12] Mỗi module chỉ được phép vận hành trong đúng ngưỡng điện áp hệ thống đã chứng nhận.[12] Anh chị nên kiểm tra thông số này trên datasheet trước khi ghép chuỗi dài.[12][7]

7. Dải điện áp MPPT và cửa sổ làm việc của biến tần MPPT
Bốn thông số điện áp trên datasheet biến tần
Datasheet biến tần thường liệt kê điện áp một chiều tối đa, điện áp MPPT nhỏ nhất, điện áp MPPT lớn nhất và điện áp danh định.[8] Điện áp một chiều tối đa là ngưỡng an toàn tuyệt đối của thiết bị.[8] Dải MPPT là vùng biến tần dò tìm điểm công suất cực đại của dàn pin.[8] Điện áp danh định là mức biến tần vận hành tối ưu nhất.[8]
Vì sao Vmp dàn phải nằm trong dải MPPT
Biến tần chỉ bám đúng điểm công suất cực đại khi điện áp thực tế của dàn pin nằm trong dải MPPT đã công bố.[8] Vmp của dàn pin thay đổi theo nhiệt độ trong ngày nên cần có biên độ dự phòng ở cả hai đầu dải.[8][2] Nếu Vmp rơi ra ngoài dải MPPT, biến tần khó dò đúng điểm công suất tối ưu.[8] Đây là lý do thiết kế chuỗi luôn xét cả điều kiện nóng lẫn lạnh.[8][5]
Hệ quả khi điện áp lệch khỏi dải MPPT
Khi điện áp dàn pin vượt quá điện áp một chiều tối đa, biến tần có thể ngắt bảo vệ hoặc hư hỏng.[8][7] Khi điện áp dàn pin thấp hơn mức MPPT tối thiểu, biến tần không thể dò đúng điểm công suất cực đại.[8] Cả hai tình huống đều làm giảm hiệu quả khai thác của hệ thống.[8] Vì vậy chọn đúng số tấm nối tiếp theo dải MPPT là bước thiết kế bắt buộc.[8][7]

8. Cách thiết kế số tấm nối tiếp trong một chuỗi Thiết kế
Giới hạn trên từ Voc và nhiệt độ lạnh
Số tấm tối đa trong một chuỗi bị giới hạn bởi điện áp một chiều tối đa của biến tần.[8][7] Voc của chuỗi phải được tính tại nhiệt độ thấp nhất có thể xảy ra ở khu vực lắp đặt, theo đúng NEC 690.7.[10][7] Vì trời lạnh làm điện áp tăng, bỏ qua bước hiệu chỉnh này dễ khiến chuỗi vượt ngưỡng an toàn.[5][7] Đây là giới hạn quan trọng nhất khi tính string sizing.[7][8]
Giới hạn dưới từ Vmp và nhiệt độ nóng
Số tấm tối thiểu trong một chuỗi bị giới hạn bởi mức điện áp MPPT thấp nhất của biến tần.[8] Vmp của chuỗi cần được tính tại nhiệt độ cao nhất trong ngày nắng nóng, vì nhiệt độ cao làm điện áp giảm.[5][7] Nếu chuỗi có quá ít tấm, Vmp lúc nóng có thể tụt xuống dưới mức MPPT tối thiểu.[8] Khi đó biến tần mất khả năng bám điểm công suất cực đại.[8]
Quy trình tính số tấm nối tiếp thực tế
Anh chị bắt đầu từ thông số Voc và Vmp của tấm pin ở điều kiện chuẩn trên datasheet.[1][2] Tiếp theo hiệu chỉnh hai giá trị này theo nhiệt độ thấp nhất và cao nhất của khu vực lắp đặt.[5][7] Sau đó đối chiếu với điện áp một chiều tối đa và dải MPPT của biến tần đã chọn.[8][7] Số tấm nối tiếp cuối cùng phải nằm trong khoảng giữa giới hạn trên và giới hạn dưới.[7][8]

9. Điện áp đầu vào trong hệ hybrid và off-grid dùng bộ điều khiển sạc Hybrid
Bộ điều khiển sạc MPPT trong hệ off-grid
Hệ off-grid và hybrid dùng bộ điều khiển sạc để quản lý dòng điện từ dàn pin vào pin lưu trữ.[9] Loại bộ điều khiển sạc MPPT dò điểm công suất cực đại của dàn pin tương tự nguyên lý của biến tần hòa lưới.[9] Bên trong bộ điều khiển sạc có mạch điện tử công suất để đổi điện áp.[9] Đây là thiết bị trung gian bắt buộc giữa dàn pin và bộ pin lưu trữ.[9]
Vì sao cần hạ áp xuống điện áp pin
Mạch giảm áp bên trong bộ điều khiển sạc MPPT hạ điện áp một chiều cao của dàn pin xuống đúng điện áp nạp của bộ pin.[9] Điện áp pin lưu trữ dân dụng phổ biến ở các mức 12V, 24V hoặc 48V.[9] Nhờ vậy dàn pin có thể thiết kế điện áp đầu vào cao hơn nhiều so với điện áp pin.[9] Cách làm này giúp giảm dòng điện chạy trong dây, từ đó giảm tổn hao và tiết diện dây cần dùng.[9]
Khác biệt so với biến tần hòa lưới
Biến tần hòa lưới bám trực tiếp điện áp Vmp của dàn pin trong dải MPPT để hòa vào lưới điện xoay chiều.[8] Bộ điều khiển sạc trong hệ off-grid lại hạ điện áp về đúng mức của bộ pin lưu trữ thay vì giữ nguyên dải rộng.[9] Vì vậy hai hệ có cách tính điện áp đầu vào khác nhau dù cùng dựa trên Voc và Vmp của tấm pin.[9][8] Anh chị cần xác định rõ loại hệ trước khi tính số tấm nối tiếp.[9][7]

10. Câu hỏi thường gặp về điện áp đầu vào Hỏi đáp
Q1Voc và Vmp khác nhau ở điểm nào?
Q2Vì sao trời lạnh điện áp đầu vào lại tăng?
Q3Điện áp hệ thống tối đa của một hệ điện mặt trời là bao nhiêu?
Q4Nên đấu nối tiếp hay song song các tấm pin?
Q5Dải điện áp MPPT trên datasheet biến tần nghĩa là gì?
Q6Vì sao cần tính Voc ở nhiệt độ thấp nhất khi thiết kế chuỗi?
Q7Số tấm nối tiếp tối đa và tối thiểu được tính như thế nào?
Q8Điện áp đầu vào trong hệ off-grid có giống hệ hòa lưới không?
Q9VDC là gì? Ý nghĩa của thông số VDC trong điện mặt trời
Q10Input voltage là gì và input power là gì?
Q11Điện áp hở mạch là gì? Điện áp hở mạch pin mặt trời là gì?
Q12Điện áp một chiều trong hệ thống điện năng lượng mặt trời là gì?
Q13Điện áp đầu vào và điện áp đầu ra của biến tần khác nhau thế nào?
Q14PV là gì trong năng lượng mặt trời và battery voltage là gì?

11. Việt Nam Solar và danh sách cửa hàng Nhà phân phối
Trụ sở chính tại TP.HCM
Văn phòng 188 ĐHT41, P. Đông Hưng Thuận, Q.12, TP.HCM. Kho hàng 2939 QL1A, P. Tân Thới Nhất, TP.HCM.Hotline 088.60.60.660
Chi nhánh miền Tây Cần Thơ
Showroom 41D Mậu Thân, P. Cái Khế, TP. Cần Thơ. Tổng kho Trạng Thọ A, P. Trung Nhứt, TP. Cần Thơ.Hotline 094.42.44.424

Tài liệu tham khảo từ nguồn quốc tế
- 1Honsberg, C., & Bowden, S. (n.d.). Open-circuit voltage (Voc). PVEducation, Arizona State University.
- 2Honsberg, C., & Bowden, S. (n.d.). Voltage at the maximum power point (Vmp). PVEducation, Arizona State University.
- 3Honsberg, C., & Bowden, S. (n.d.). Module circuit design. PVEducation, Arizona State University.
- 4Honsberg, C., & Bowden, S. (n.d.). Module structure. PVEducation, Arizona State University.
- 5Honsberg, C., & Bowden, S. (n.d.). Effect of temperature. PVEducation, Arizona State University.
- 6Honsberg, C., & Bowden, S. (n.d.). Effect of light intensity. PVEducation, Arizona State University.
- 7National Renewable Energy Laboratory. (2018). Solar Photovoltaic DC Systems: Basics and Safety (NREL/CP-5B00-68696).
- 8National Renewable Energy Laboratory. (n.d.). PV Inverter Datasheet – System Advisor Model (SAM).
- 9Victron Energy. (2014). Which solar charge controller: PWM or MPPT? https://www.victronenergy.com/upload/documents/Technical-Information-Which-solar-charge-controller-PWM-or-MPPT.pdf
- 10Penn State University. (n.d.). Voltage design (AE 868: Commercial Solar Electric Systems).
- 11International Electrotechnical Commission. (2023). IEC 62548-1:2023 Photovoltaic (PV) arrays – Part 1: Design requirements.
- 12International Electrotechnical Commission. (2023). IEC 61730-1:2023 PV module safety qualification – Part 1: Requirements for construction.
- 13Mittag, M., et al. (2019). The impact of half cells on module power and costs. 36th EU PVSEC, Fraunhofer ISE.
- 14Việt Nam Solar. (n.d.). Danh sách cửa hàng và hệ thống chi nhánh. Công ty TNHH Việt Nam Solar.




































