Mục lục · 11 phần
LiFePO4 (Lithium iron phosphate) là hợp chất lithium sắt phốt phát dùng làm vật liệu cực dương của pin lithium-ion, nhả ion lithium khi pin sạc và nhận lại ion lithium khi pin xả, nhờ cấu trúc tinh thể olivine bền vững.[1][2] Theo lý thuyết, mỗi gam LiFePO4 chứa được khoảng 170 mAh điện tích.[3][2] Cell pin làm từ LiFePO4 có điện áp định mức 3,2 V đến 3,3 V, gần như không đổi trong phần lớn quá trình sạc xả.[4][1] Liên kết bền giữa phốt pho và oxy giữ oxy trong tinh thể khi pin sạc đầy, nên vật liệu chịu nhiệt tốt.[1][2] Ba con số người lắp đặt cần nhớ là điện áp cell 3,2 V, điện áp sạc 3,65 V mỗi cell và không sạc dưới 0 °C.[5][6]
Phần sản phẩm, gồm dạng cell, cách chọn pin và cách đọc datasheet pin LFP, được trình bày ở bài pin LFP.
Tóm tắt nhanh
| Mục | Thông tin chính |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Lithium iron phosphate; viết tắt LFP hoặc Li-phosphate[4] |
| Định nghĩa | LiFePO4 (Lithium iron phosphate) là hợp chất lithium sắt phốt phát dùng làm vật liệu cực dương của pin lithium-ion, nhả ion lithium khi pin sạc và nhận lại ion lithium khi pin xả, nhờ cấu trúc tinh thể olivine bền vững[1][2] |
| Công thức hóa học | LiFePO4 gồm lithium (Li), sắt (Fe) và nhóm phốt phát (PO4); dạng đã nhả hết lithium là FePO4[7] |
| Cấu trúc tinh thể | Olivine, mạng trực thoi, nhóm không gian Pnma[2] |
| Dung lượng riêng lý thuyết | Khoảng 170 mAh/g[3][2] |
| Điện áp | Cực dương khoảng 3,45 V so với lithium kim loại; cell LFP định mức 3,2 V đến 3,3 V[1][4] |
| Dải điện áp làm việc của cell | 2,5 V đến 3,65 V[4][6] |
| Độ bền nhiệt | Cell LFP 50 Ah sạc đầy bắt đầu thoát nhiệt ở 346 °C, cell NCM523 ở 290 °C[8] |
| Nhược điểm | Độ dẫn điện tử và độ dẫn ion thấp; khắc phục bằng hạt nhỏ và lớp phủ cacbon[1] |
| Nguồn gốc | Nhóm của John B. Goodenough, Đại học Texas, nộp đơn sáng chế ngày 21/04/1997[7] |
1. LiFePO4 (Lithium iron phosphate) là gì?
LiFePO4 (Lithium iron phosphate) là hợp chất lithium sắt phốt phát dùng làm vật liệu cực dương của pin lithium-ion, nhả ion lithium khi pin sạc và nhận lại ion lithium khi pin xả, nhờ cấu trúc tinh thể olivine bền vững.[1][2] Trong cell, LiFePO4 nằm ở điện cực dương, đối diện điện cực âm graphite.[4] Hai điện cực được ngăn cách bằng màng ngăn và chất điện phân chứa muối lithium.[9] Cell dùng LiFePO4 là cell thứ cấp, tức cell được thiết kế để sạc lại bằng điện nhờ phản ứng hóa học thuận nghịch.[10]
Giải thích thuật ngữ LiFePO4 qua công thức hóa học
Giải thích thuật ngữ LiFePO4 theo từng thành phần: Li là lithium, Fe là sắt, PO4 là nhóm phốt phát. Sắt trong LiFePO4 mang điện tích 2+, còn phốt pho mang điện tích 5+ và nằm giữa bốn nguyên tử oxy.[1] Sắt và nhóm phốt phát là hai thành phần rẻ và thân thiện với môi trường.[1] LiFePO4 mang tên khoáng vật triphylite, còn FePO4 mang tên khoáng vật heterosite.[7]

Tên gọi LiFePO4, LFP và lithium sắt phốt phát
LiFePO4 được viết tắt là LFP hoặc Li-phosphate.[4] Tên tiếng Việt của hợp chất là lithium sắt phốt phát; tên tiếng Anh của pin là LiFePO4 battery hoặc LFP battery. Cell trong hệ lưu trữ thường được gọi theo cặp vật liệu cực dương và cực âm, ví dụ LFP:C là cell cực dương LFP, cực âm cacbon graphite.[11]
Pin LiFePO4 (LiFePO4 battery) là gì và khác vật liệu LiFePO4 ở đâu?
Pin LiFePO4 là pin lithium-ion dùng LiFePO4 làm cực dương và graphite làm cực âm, thường gọi là pin LFP.[4] Vật liệu LiFePO4 chỉ là một thành phần của cell. Cell LFP còn có cực âm, màng ngăn và chất điện phân gồm muối lithium hòa trong dung môi hữu cơ.[9] Một cell LFP vỏ nhôm loại 280 Ah, 3,2 V nặng khoảng 5,22 kg.[6] Pin lưu trữ ghép nhiều cell nối tiếp và cần ít nhất một kênh đo điện áp cho mỗi cell nối tiếp.[12] Cách chọn pin và đọc datasheet pin LFP nằm ở bài pin LFP.
LiFePO4 trong họ pin lithium-ion
Pin lithium-ion có nhiều loại vật liệu cực dương. LiCoO2 được dùng cho pin nhỏ của thiết bị điện tử cầm tay từ năm 1991.[1] NMC, NCA, spinel mangan và LiFePO4 đang được nghiên cứu và thương mại hóa cho nhiều ứng dụng khác nhau.[1] LiFePO4 được quan tâm cho pin cỡ lớn nhờ cấu trúc và hóa học ổn định, cho pin an toàn và bền chu kỳ.[1] Phần so sánh các hóa học pin nằm ở bài Loại hóa học pin.
Nguồn gốc LiFePO4: nhóm Goodenough tại Đại học Texas
Đơn sáng chế vật liệu cực dương LiFePO4 đứng tên John B. Goodenough, Akshaya K. Padhi, K. S. Nanjundaswamy và Christian Masquelier, nộp ngày 21/04/1997.[7] Chủ sở hữu ban đầu của bằng sáng chế là Hệ thống Đại học Texas, ngày ưu tiên 23/04/1996, ngày cấp 08/06/1999.[7] Phốt phát được phát hiện làm vật liệu cực dương tại Đại học Texas vào năm 1996.[4] Nhóm nghiên cứu công bố vật liệu LiFePO4 năm 1997 trên Journal of The Electrochemical Society, tập 144, trang 1188 đến 1194.[2][3] Tên bài công bố là Phospho-olivines as Positive-Electrode Materials for Rechargeable Lithium Batteries.[2]
Vật liệu LiFePO4 trong bằng sáng chế gốc
Vật liệu LiFePO4 trong bằng sáng chế gốc cho điện áp gần 3,5 V so với lithium.[7] FePO4 được tạo ra bằng cách rút lithium khỏi LiFePO4 theo đường hóa học.[7] Vật liệu mới gồm các nguyên tố rẻ và thân thiện với môi trường.[7]
Tính ổn định của LiFePO4 bắt nguồn từ cách các nguyên tử sắp xếp trong tinh thể olivine.[1] Mục 2 mô tả cấu trúc tinh thể này.

2. Cấu trúc tinh thể olivine của LiFePO4
Cấu trúc tinh thể olivine của LiFePO4 là khung gồm các khối bát diện chứa lithium và sắt, liên kết với các khối tứ diện phốt phát.[1] Khung olivine giữ ổn định khi ion lithium đi ra và đi vào.[1]
Các khối FeO6, PO4 và LiO6 trong khung olivine
Mỗi ion sắt Fe2+ nằm giữa sáu nguyên tử oxy, tạo khối bát diện FeO6. Các khối FeO6 nối với nhau qua đỉnh.[1] Mỗi nguyên tử phốt pho P5+ nằm giữa bốn nguyên tử oxy, tạo khối tứ diện PO4.[1] Ion lithium Li+ nằm trong các chuỗi bát diện LiO6 nối với nhau qua cạnh, nên lithium xếp thành từng chuỗi dọc theo khung.[1]
Mạng trực thoi và nhóm không gian Pnma
LiFePO4 kết tinh theo mạng trực thoi (orthorhombic), thuộc nhóm không gian Pnma.[2] Cấu trúc này còn được gọi là olivine có trật tự (ordered-olivine).[7] Khung olivine được tạo bởi các nhóm anion đa nguyên tử, tiếng Anh là polyoxyanionic framework.[1]
Kênh một chiều cho ion lithium
Ion lithium di chuyển dễ nhất theo kênh hướng [010], nơi năng lượng cần để dịch chuyển thấp nhất.[1] Kênh dẫn lithium trong LiFePO4 là kênh một chiều. Các kênh một chiều dễ bị chặn bởi khuyết tật và tạp chất trong tinh thể.[1] Cách rút ngắn quãng đường ion lithium phải đi trong kênh được trình bày ở mục 7.

FePO4: dạng LiFePO4 đã nhả hết lithium
FePO4 là hợp chất còn lại khi lithium được rút hết khỏi LiFePO4.[7] Ion Li+ được đưa vào và rút ra khỏi khung một cách thuận nghịch, qua chất điện phân của pin.[7] Khung olivine ổn định trong suốt quá trình ion lithium vào và ra, nên vật liệu chịu được nhiều chu kỳ sạc xả.[1]
Chuyển động ra vào của ion lithium trong khung olivine chính là quá trình sạc xả của cực dương.[1] Mục 3 trình bày quá trình này theo từng chiều.
3. Nguyên lý sạc xả của LiFePO4 trong pin lithium-ion
Nguyên lý sạc xả của LiFePO4 là sự chuyển qua lại giữa hai pha LiFePO4 và FePO4.[1] Khi sạc, LiFePO4 nhả ion lithium và chuyển thành FePO4; khi xả, FePO4 nhận ion lithium và trở lại thành LiFePO4.[2][7]
Khi sạc: LiFePO4 nhả ion lithium thành FePO4
Khi sạc, LiFePO4 chuyển thành FePO4 do mất lithium, tiếng Anh gọi là delithiation.[2] Ion sắt đổi từ Fe2+ thành Fe3+, tạo cặp oxi hóa khử Fe2+/Fe3+ của phản ứng sạc xả.[1] Ion lithium đi qua chất điện phân và màng ngăn sang cực âm.[9] Phản ứng ở cực dương khi sạc viết gọn là LiFePO4 → FePO4, kèm ion Li+ đi vào chất điện phân và sắt đổi từ Fe2+ sang Fe3+.[2][1]
Khi xả: FePO4 nhận lại ion lithium
Khi xả, ion lithium đi từ cực âm qua chất điện phân và màng ngăn về cực dương. Khi sạc, chiều di chuyển của ion đảo ngược.[9] Phản ứng ở cực dương khi xả viết gọn là FePO4 → LiFePO4, khi ion Li+ từ chất điện phân đi trở lại vào khung tinh thể.[7][1] Sắt trở lại trạng thái Fe2+ sau khi FePO4 nhận lithium.[1]
Cực âm graphite nhận lithium thành LiC6
Ở cực âm, ion lithium xen vào giữa các lớp graphite và tạo LiC6.[2] Graphite có dung lượng riêng lý thuyết 372 mAh/g.[2] Graphite được dùng làm cực âm vì giữ ổn định qua nhiều chu kỳ.[9]

Phản ứng chuyển pha giữa LiFePO4 và FePO4
Phản ứng sạc xả của LiFePO4 là phản ứng chuyển pha giữa hai pha LiFePO4 và FePO4.[1] Phản ứng chuyển pha này tạo ra điện thế sạc xả gần như phẳng.[1] Lithium được rút khỏi LiFePO4 ở điện áp không đổi.[3]
LiFePO4 không chứa niken và coban
Nguyên tố tham gia phản ứng oxi hóa khử trong LiFePO4 là sắt.[1] Pin LFP không chứa niken hay coban.[13] Vật liệu LiFePO4 có chi phí thấp, độc tính thấp và số chu kỳ sạc xả cao.[2]
Vì hai pha LiFePO4 và FePO4 cùng tham gia trong suốt quá trình, điện áp của cực dương gần như không đổi.[1] Mục 4 giải thích điện áp 3,2 V đến 3,3 V của cell.
4. Vì sao điện áp LiFePO4 phẳng quanh 3,2 V đến 3,3 V?
Điện áp LiFePO4 phẳng vì phản ứng chuyển pha giữa LiFePO4 và FePO4 giữ điện thế cực dương gần như không đổi.[1] Cell LFP ghép cực dương này với cực âm graphite có điện áp định mức 3,20 V hoặc 3,30 V.[4]
Điện thế 3,45 V của LiFePO4 so với lithium
Điện thế oxi hóa khử của điện cực LiFePO4 khoảng 3,45 V so với điện cực lithium kim loại.[1] Lithium được rút khỏi LiFePO4 ở điện áp không đổi 3,45 V.[3] Mức này cũng thường được làm tròn thành khoảng 3,4 V hoặc gần 3,5 V.[2][7]
Điện áp định mức 3,2 V của cell LFP
Điện áp định mức của cell LFP là 3,20 V hoặc 3,30 V.[4] Cell LFP 280 Ah có điện áp định mức 3,2 V, đo khi xả dòng không đổi 0,5C.[6] Bốn cell LFP nối tiếp cho 12,80 V, gần bằng sáu cell chì axit 2 V nối tiếp.[4] Điện áp định mức cell LFP thấp hơn mức 3,60 V đến 3,70 V của cell NMC.[4]
Dải điện áp làm việc từ 2,5 V đến 3,65 V
Dải điện áp làm việc điển hình của cell LFP là 2,5 V đến 3,65 V mỗi cell.[4] Cell LFP 280 Ah dùng điện áp ngắt sạc 3,65 V và điện áp ngắt xả 2,5 V.[6] Xả cell LFP xuống dưới 2 V gây hư hỏng cell.[4] Cách đọc dải điện áp của cả bộ pin nằm ở bài Dải điện áp pin.

Đường điện áp phẳng của cell LFP
Đường điện áp xả của cell LFP phẳng, đổi lại dung lượng thấp.[4] Điện áp hở mạch (Open Circuit Voltage, OCV) của cell LFP gần như nằm ngang trong khoảng SOC từ 20% đến 80%.[14] SOC (trạng thái sạc) là phần trăm dung lượng còn lại của pin, được giải thích ở bài SOC.
Điện áp phẳng làm khó ước lượng SOC
Đường điện áp phẳng gây khó khăn cho việc xác định SOC, cân bằng cell và điều khiển hệ lưu trữ.[11] Với sai số đo điện áp ±1 mV, sai số SOC cơ sở ước tính là 5,9% với cell LFP và 0,2% với cell NMC.[12] Điện áp hở mạch của LiFePO4 còn khác nhau giữa chiều sạc và chiều xả ở cùng một SOC, gọi là hiện tượng trễ (hysteresis).[14] Ước lượng chính xác SOC của LiFePO4 là việc khó do hiện tượng trễ này.[14]
Năng lượng của pin xấp xỉ bằng dung lượng tính bằng Ah nhân điện áp định mức.[15] Mục 5 xét lượng điện tích mỗi gam LiFePO4 chứa được và mật độ năng lượng tương ứng.

5. Dung lượng riêng lý thuyết và mật độ năng lượng của LiFePO4
Dung lượng riêng lý thuyết của LiFePO4 khoảng 170 mAh/g, tức mỗi gam vật liệu chứa được khoảng 170 mAh điện tích.[3][2] Mật độ năng lượng lý thuyết của vật liệu khoảng 580 Wh/kg, tính so với điện cực lithium kim loại.[2]
Dung lượng riêng lý thuyết khoảng 170 mAh/g
Dung lượng riêng lý thuyết của LiFePO4 khoảng 170 mAh/g.[3][2] Vật liệu trong bằng sáng chế gốc cho dung lượng ứng với 0,6 Li trên mỗi đơn vị công thức, ở điện áp gần 3,5 V.[7] Mức 0,6 Li tương ứng 0,6 / 1 = 60% lượng lithium có trong công thức LiFePO4. Lớp phủ cacbon và hạt nhỏ sau này giúp vật liệu đạt hiệu năng điện hóa cao, nội dung của mục 7.[1]
Mật độ năng lượng lý thuyết khoảng 580 Wh/kg
Mật độ năng lượng lý thuyết của LiFePO4 là 580 Wh/kg, tính so với điện cực lithium.[2] Năng lượng (Wh) xấp xỉ bằng Dung lượng (Ah) nhân Điện áp định mức (V).[15] Áp công thức cho riêng vật liệu: 170 mAh/g × 3,4 V ≈ 578 mWh/g, tức khoảng 578 Wh/kg, khớp mức 580 Wh/kg.[2]
Mật độ năng lượng của một cell LFP 280 Ah
Cell LFP 280 Ah, 3,2 V nặng 5.220 g.[6] Năng lượng của cell là 280 Ah × 3,2 V = 896 Wh.[15] Mật độ năng lượng theo khối lượng của cell khoảng 896 Wh / 5,22 kg ≈ 172 Wh/kg. Cell còn chứa cực âm graphite, chất điện phân, màng ngăn và vỏ nhôm.[9][6] Mức 172 Wh/kg của cả cell thấp hơn mức 580 Wh/kg tính cho riêng vật liệu cực dương, vì khối lượng cell gồm cả các thành phần này.

Vì sao LiFePO4 có mật độ năng lượng thấp hơn NMC
Điện áp định mức thấp 3,2 V mỗi cell làm năng lượng riêng của LFP thấp hơn pin lithium-ion pha coban.[4] Điện thế làm việc của LiFePO4 khoảng 3,4 V, trong khi oxit nhiều niken làm việc quanh 3,8 V.[2] Ở mức cell, điện áp thấp hơn làm LFP có năng lượng riêng thấp hơn khoảng 20% so với cell NMC và NCA.[11] Mật độ năng lượng thể tích của cell LFP cũng kém hơn.[11] Lớp phủ cacbon làm mật độ năng lượng của vật liệu giảm thêm.[1] Mật độ năng lượng là yếu tố hàng đầu với pin xe điện, nhưng ít quan trọng hơn với pin lưu trữ.[13]
Năng lượng riêng thấp hơn là phần đánh đổi của điện áp 3,2 V, còn lợi thế lớn của LFP là độ bền nhiệt và độ an toàn.[4] Mục 6 giải thích cơ chế bền nhiệt.
6. Vì sao LiFePO4 bền nhiệt và an toàn?
LiFePO4 bền nhiệt vì liên kết cộng hóa trị P-O trong nhóm phốt phát giữ chặt oxy khi pin sạc đầy.[1][2] Cell LFP bắt đầu thoát nhiệt ở nhiệt độ cao hơn cell NCM và cell natri-ion trong cùng phép thử.[8]
Liên kết P-O giữ oxy trong mạng tinh thể
Liên kết cộng hóa trị bền giữa phốt pho và oxy trong nhóm (PO4)3- ổn định oxy khi vật liệu ở trạng thái sạc đầy.[1] Nhờ đó, LiFePO4 không giải phóng khí oxy ở trạng thái sạc cao.[1] Liên kết P-O bền cho LiFePO4 độ bền nhiệt, độ bền chu kỳ và độ an toàn cao.[2] Vật liệu LiFePO4 ít có xu hướng thoát nhiệt.[3]
Thoát nhiệt (thermal runaway) là gì?
Thoát nhiệt (thermal runaway) là hiện tượng nhiệt độ bên trong pin tăng lên nhanh.[8] Trong phép thử, mốc bắt đầu thoát nhiệt là thời điểm nhiệt độ cell tăng nhanh hơn 1 °C mỗi giây.[8] Nhiệt độ cell tại mốc này càng cao, cell càng ổn định trước thoát nhiệt.[8]
Kết quả thử thoát nhiệt của cell LFP và NCM
Bốn loại cell lăng trụ thương mại 50 Ah, sạc đầy 100%, được gia nhiệt một mặt bằng tấm nhiệt 400 W.[8] Cell LFP bắt đầu thoát nhiệt ở 346 °C, cell natri-ion ở 292 °C, cell NCM523 ở 290 °C và cell NCM622 ở 281 °C.[8] Nhiệt độ cao nhất tại mặt gia nhiệt là 553 °C với LFP, 798 °C với NCM523 và 852 °C với NCM622.[8] Thứ tự ổn định trước thoát nhiệt là LFP, natri-ion, NCM523 rồi NCM622.[8]

LFP chịu được trạng thái sạc đầy
Cell LFP chịu trạng thái sạc đầy tốt hơn các hệ lithium-ion khác và ít bị ảnh hưởng khi giữ ở điện áp cao lâu.[4] Cell LFP có đặc tính an toàn và đặc tính lão hóa tốt.[11] Pin LFP ít bắt cháy hơn và có tuổi thọ dài hơn.[13]
An toàn của vật liệu không thay cho mạch bảo vệ
Pin lithium-ion vẫn cần mạch bảo vệ để vận hành an toàn.[16] Độ an toàn nội tại của cell phụ thuộc vào việc tuân thủ nghiêm các điều kiện vận hành an toàn đã định.[12] Đặt cảm biến nhiệt trong bộ pin và xử lý kịp khi nhiệt độ tới ngưỡng nguy hiểm giúp giảm nguy cơ cháy.[12] Yêu cầu an toàn cho pin lithium dùng trong công nghiệp, gồm cả lưu trữ cố định, nằm trong IEC 62619:2022.[17] Nội dung tiêu chuẩn được trình bày ở bài IEC 62619.
Khung phốt phát cho LiFePO4 độ bền nhiệt, nhưng chính khung này cũng ngăn các khối FeO6 nối thành mạng dẫn điện liên tục.[1] Mục 7 trình bày nhược điểm này và cách khắc phục.
7. Nhược điểm của LiFePO4 và cách khắc phục
Nhược điểm chính của LiFePO4 là độ dẫn điện tử và độ dẫn ion thấp.[1] Cách khắc phục là giảm kích thước hạt và phủ một lớp cacbon cỡ nano lên bề mặt hạt LiFePO4.[1]
Độ dẫn điện tử thấp
Ở nhiệt độ phòng, độ dẫn điện tử của LiFePO4 nguyên chất chỉ khoảng 10⁻⁹ đến 10⁻¹⁰ S/cm.[1] Độ dẫn điện tử nội tại của LiFePO4 nằm dưới 10⁻⁸ S/cm.[2] Các khối FeO6 nối qua đỉnh bị ngăn cách bởi nguyên tử oxy của khối tứ diện PO4.[1] Vì vậy các khối FeO6 không tạo được mạng liên tục, làm độ dẫn điện tử của LiFePO4 thấp.[1]
Ion lithium khuếch tán chậm
Hệ số khuếch tán của ion lithium trong LiFePO4 chỉ khoảng 10⁻¹⁴ đến 10⁻¹⁶ cm²/s.[1][2] Ion lithium chỉ đi theo kênh một chiều, và kênh này dễ bị khuyết tật chặn lại (mục 2).[1] Độ dẫn điện tử và độ dẫn ion thấp làm vật liệu chưa xử lý khó đạt hiệu năng điện hóa cao.[1]

Phủ cacbon (carbon coating) lên hạt LiFePO4
Phủ cacbon (carbon coating) là kỹ thuật phủ một lớp cacbon cỡ nano lên bề mặt hạt LiFePO4 để electron đi được khắp bề mặt hạt.[1] Lớp cacbon còn hạn chế hạt lớn lên trong và sau quá trình tổng hợp.[1] Lớp phủ bám chặt chỉ cần khoảng 0,5% đến 2% cacbon theo khối lượng. Cacbon trộn dạng hạt rời cần từ 5% đến 20% khối lượng.[1] LiFePO4 phủ cacbon cải thiện cả độ bền chu kỳ lẫn khả năng sạc xả dòng lớn trong cell lithium.[3]
Hạt nhỏ cỡ nano rút ngắn đường khuếch tán
Giảm kích thước hạt rút ngắn quãng đường ion lithium phải khuếch tán trong tinh thể.[1] Vật liệu phốt phát cỡ nano cho hiệu năng điện hóa tốt với điện trở thấp.[4] Giảm kích thước hạt không phải lúc nào cũng cải thiện hiệu năng.[1]
Cái giá của lớp phủ cacbon và hạt nano
Mật độ nén của bột (tap density) giảm dần khi lượng cacbon tăng, vì cacbon có khối lượng riêng thấp hơn nhiều so với LiFePO4.[1] Hạt nano làm vật liệu xếp kém chặt trong cực dương.[1] Thêm cacbon làm giảm đáng kể mật độ năng lượng của vật liệu.[1] Vật liệu phủ cacbon, ký hiệu C/LiFePO4, đã được sản xuất hàng loạt ở quy mô thương mại hoặc thử nghiệm.[1]

Tự xả cao hơn và hiệu năng giảm khi lạnh
Cell LFP có tốc độ tự xả cao hơn các pin lithium-ion khác, có thể gây lệch cân bằng giữa các cell khi pin già đi.[4] Nhiệt độ lạnh làm giảm hiệu năng của hầu hết các loại pin, và LFP không phải ngoại lệ.[4] Cách hệ thống đưa các cell về cùng mức điện tích nằm ở bài Cân bằng cell pin.
Lão hóa ở nhiệt độ cao
Ở nhiệt độ cao, ion Fe2+ hòa tan từ cực dương vào chất điện phân là một nguyên nhân chính làm giảm dung lượng.[2] Lớp màng điện phân rắn (solid electrolyte interphase, SEI) trên bề mặt graphite dày lên nhanh hơn khi nóng.[2] Muối LiPF6 trong chất điện phân dễ phân hủy do nhiệt, tạo ra chất có tính axit.[2]
LiFePO4 phủ cacbon đã được sản xuất hàng loạt ở quy mô thương mại.[1] Từ năm 2022, LFP trở thành hóa học chính của pin lưu trữ cố định.[18] Mục 8 xét các ưu điểm của hóa học này khi lưu trữ điện.
8. Ưu điểm pin LiFePO4 lưu trữ điện
Ưu điểm pin LiFePO4 lưu trữ điện gồm độ an toàn nhiệt, số chu kỳ sạc xả cao và vật liệu không chứa niken hay coban.[13][11] Mật độ năng lượng thấp hơn NMC ít ảnh hưởng tới hệ lưu trữ cố định.[13]
LFP trở thành hóa học chính của pin lưu trữ
Pin LFP chiếm 80% pin lưu trữ mới năm 2023 và 40% doanh số xe điện cùng năm.[13] Pin lithium-ion lưu trữ quy mô lớn chủ yếu thuộc hai hóa học NMC và LFP, trong đó LFP là hóa học chính.[18] Hơn 75% sản phẩm lưu trữ cho điện mặt trời và dự án quy mô lớn được khảo sát dùng NMC:C, NCA:C hoặc LFP:C.[11]
Vì sao pin lưu trữ LiFePO4 hợp với hệ điện mặt trời
Pin lưu trữ LiFePO4 hợp với hệ cố định vì mật độ năng lượng ít quan trọng với pin lưu trữ.[13] Cell LFP được dùng cho thiết bị cố định và xách tay cần dòng tải cao và độ bền.[4] Ở vùng SOC trung bình, điện áp cell LFP dao động trong khoảng hẹp.[11] Khoảng điện áp hẹp này có thể giúp thiết kế mạch điện tử công suất của biến tần (inverter) hiệu quả và tiết kiệm hơn.[11] Pin lưu trữ lithium LiFePO4 còn được dùng trong lưu trữ quy mô lớn và hệ nguồn dự phòng.[2]
Số chu kỳ sạc xả của pin LFP
Số chu kỳ sạc xả của cell LFP từ 2.000 trở lên, tùy độ sâu xả và nhiệt độ.[4] Bản thông số năm 2019 của cell LFP 280 Ah ghi ít nhất 2.500 chu kỳ khi không kẹp.[6] Khi cell được kẹp lực 300 kgf, số chu kỳ in là ít nhất 3.500.[6] Điều kiện thử là sạc tiêu chuẩn rồi xả 1C ở 25 °C xuống 2,5 V, tới khi còn 80% dung lượng ban đầu.[6] Số chu kỳ in trên datasheet các đời cell LFP mới hơn được trình bày ở bài pin LFP. Ngay trong giới hạn của nhà sản xuất, điều kiện chu kỳ vẫn làm thời gian tới khi còn 80% dung lượng chênh nhau hàng nghìn chu kỳ.[19] Cách đọc tuổi thọ pin nằm ở bài tuổi thọ pin lithium.

So sánh nhanh LFP và NMC
Bảng dưới so sánh LFP với NMC ở các điểm khác nhau xuất phát từ hóa học cực dương.
| Tiêu chí | LFP | NMC |
|---|---|---|
| Điện áp định mức mỗi cell[4] | 3,20 V đến 3,30 V | 3,60 V đến 3,70 V |
| Năng lượng riêng của cell[11] | Thấp hơn khoảng 20% | Cao hơn |
| Số chu kỳ sạc xả[4] | Từ 2.000 trở lên | 1.000 đến 2.000 |
| Nhiệt độ bắt đầu thoát nhiệt, cell 50 Ah sạc đầy[8] | 346 °C | 290 °C (NCM523); 281 °C (NCM622) |
| Niken và coban trong cực dương[13] | Không chứa | Có chứa |
Phần so sánh đầy đủ, gồm cả LCO, NCA và LTO, nằm ở bài Loại hóa học pin.
LiFePO4 thay ắc quy chì axit
Cell LFP thường được dùng để thay ắc quy chì axit khởi động.[4] Ắc quy chì axit có năng lượng riêng thấp và số chu kỳ hạn chế.[16] Pin lithium-ion có thể có chi phí mỗi chu kỳ thấp hơn ắc quy chì axit.[16] Giữ điện áp 14,40 V trong thời gian dài, như cách sạc ắc quy chì axit trên xe, có thể gây áp lực cho cell LFP.[4]
Giới hạn nhiệt độ của pin LFP
Pin lithium-ion nói chung được sạc từ 0 °C đến 45 °C và xả từ -20 °C đến 60 °C.[20] Trên 65 °C, lão hóa do nhiệt chiếm ưu thế và ảnh hưởng của dòng điện giảm dần.[21] Giới hạn nhiệt độ sạc của một cell LFP cụ thể nằm trong bảng trích datasheet ở mục 9.
Các giới hạn điện áp và nhiệt độ của hóa học LiFePO4 chuyển thành quy tắc sạc cụ thể cho pin lưu trữ.[5][6] Mục 9 trình bày cách sạc pin LiFePO4 đúng cách.
9. Sạc pin LiFePO4 đúng cách
Sạc pin LiFePO4 đúng cách là sạc dòng không đổi tới 3,65 V mỗi cell, giữ áp không đổi 3,65 V, rồi ngắt khi dòng giảm còn khoảng 0,05C.[6][4] Pin LiFePO4 không được sạc nhỏ giọt liên tục và không được sạc dưới 0 °C.[5][6]
Điện áp sạc 3,65 V mỗi cell
Cell LFP có điện áp định mức 3,20 V và được sạc tới 3,65 V.[5] Sạc tiêu chuẩn cho cell 280 Ah là dòng không đổi 0,5C tới 3,65 V, giữ áp không đổi 3,65 V, ngắt khi dòng giảm còn 0,05C.[6] Sạc pin lithium-ion gồm giai đoạn dòng không đổi và giai đoạn sạc bổ sung ở điện áp không đổi.[5] Hai giai đoạn này được trình bày ở bài Đường cong sạc.
Không sạc nhỏ giọt và không sạc quá
Sạc nhỏ giọt (trickle charge) là cách giữ trạng thái sạc bằng dòng nhỏ liên tục, kéo dài và được điều chỉnh.[22] Sạc nhỏ giọt không phù hợp với một số loại pin, ví dụ pin lithium.[22] Sạc nhỏ giọt liên tục gây mạ lithium kim loại và làm giảm an toàn.[5] Sạc quá (overcharge) là tiếp tục sạc cell đã đầy, hoặc sạc vượt giới hạn nhà sản xuất quy định.[23] Pin lithium-ion không cần sạc đầy, sạc một phần còn tốt hơn cho pin.[5]
Không sạc pin LiFePO4 dưới 0 °C
Pin lithium-ion không được sạc ở nhiệt độ dưới điểm đóng băng.[20] Sạc dưới 0 °C làm lithium kim loại bám lên cực âm, gây suy giảm vĩnh viễn hiệu năng và độ an toàn.[20] Với cell LFP, phản ứng chậm dưới 0 °C thúc đẩy mạ lithium và gây giảm dung lượng nặng.[21] Dưới 5 °C, dòng sạc pin lithium-ion cần được giảm xuống.[20]
BMS giám sát từng cell khi sạc
Hệ thống quản lý pin (Battery Management System, BMS) cần ít nhất một kênh đo điện áp cho mỗi cell nối tiếp.[12] Mạch bảo vệ phụ báo cho BMS khi một cell vận hành ngoài dải điện áp cho phép.[12] IEC 62619 có các mục riêng về yêu cầu cho BMS, kiểm soát quá áp khi sạc và kiểm soát quá nhiệt của hệ pin.[24] Chức năng của BMS được trình bày ở bài BMS.
Trích datasheet cell LFP 280 Ah
Bảng chép các giá trị in trong bản thông số cell LFP 280 Ah, phiên bản E.[6]
| Thông số | Giá trị in trên datasheet[6] |
|---|---|
| Điện áp định mức | 3,2 V |
| Dung lượng định mức | 280 Ah, xả 0,5C tới 2,5 V ở 25 °C |
| Điện áp ngắt sạc | 3,65 V |
| Điện áp ngắt xả | 2,5 V |
| Sạc tiêu chuẩn | Dòng không đổi 0,5C, áp không đổi 3,65 V, ngắt ở 0,05C |
| Dòng sạc liên tục tối đa | 1C, từ 0 °C đến 45 °C |
| Nhiệt độ sạc | 0 °C đến 55 °C; dưới 0 °C không được sạc |
| Sạc từ 0 °C đến 10 °C | Chỉ sạc tiêu chuẩn 0,2C, ngắt ở 3,60 V |
| Nhiệt độ xả | -20 °C đến 55 °C |
Ví dụ tính thông số sạc cho bộ pin 16 cell LFP 280 Ah
Ví dụ dùng cell LFP 280 Ah, 3,2 V ở bảng trên, ghép 16 cell nối tiếp.[6] Các bước tính:
- Điện áp định mức: Ghép nối tiếp làm tăng điện áp, dung lượng giữ nguyên.[25] Điện áp định mức bộ pin (V) = Số cell nối tiếp × Điện áp định mức mỗi cell (V) = 16 × 3,2 = 51,2 V.
- Điện áp sạc tối đa: 16 × 3,65 V = 58,4 V, theo điện áp ngắt sạc 3,65 V mỗi cell.[6]
- Điện áp ngắt khi xả: 16 × 2,5 V = 40 V, theo điện áp ngắt xả 2,5 V mỗi cell.[6]
- Năng lượng: Năng lượng (Wh) = Dung lượng định mức (Ah) × Điện áp định mức (V) = 280 × 51,2 = 14.336 Wh, khoảng 14,3 kWh.[15]
- Dòng sạc tiêu chuẩn: Pin 1 Ah ở 1C cấp dòng 1 A trong 1 giờ.[26] Dòng sạc (A) = C-rate × Dung lượng định mức (Ah) = 0,5 × 280 = 140 A; dòng ngắt là 0,05 × 280 = 14 A.[6]
- Sạc khi lạnh từ 0 °C đến 10 °C: Dòng sạc 0,2 × 280 = 56 A, điện áp ngắt 16 × 3,60 = 57,6 V.[6]
- Kênh đo của BMS: Bộ pin 16 cell nối tiếp cần ít nhất 16 kênh đo điện áp.[12]
Cách ghép cell thành bộ pin được trình bày ở bài Cấu hình cell pin.

10. Câu hỏi thường gặp về LiFePO4
Q1Pin lithium LiFePO4 (LiFePO4 battery) là gì?
Pin lithium LiFePO4 là pin lithium-ion dùng LiFePO4 làm vật liệu cực dương và graphite làm cực âm, còn gọi là pin LFP.[4] Cell LFP có điện áp định mức 3,2 V đến 3,3 V và dải điện áp làm việc 2,5 V đến 3,65 V.[4] Cách chọn pin LFP cho hệ điện mặt trời nằm ở bài pin LFP.
Q2LiFePO4 có phải pin Li-ion không?
Q3Điện áp pin LiFePO4 là bao nhiêu?
Q4Sạc pin LiFePO4 bằng điện áp bao nhiêu?
Q5Có sạc pin LiFePO4 khi nhiệt độ dưới 0 °C được không?
Q6Pin LiFePO4 có cháy nổ không?
Q7Pin LiFePO4 dùng được bao nhiêu chu kỳ sạc xả?
Pin LiFePO4 dùng được từ 2.000 chu kỳ sạc xả trở lên, tùy độ sâu xả và nhiệt độ.[4] Cell LFP 280 Ah theo bản thông số năm 2019 đạt ít nhất 2.500 chu kỳ khi không kẹp, tới khi còn 80% dung lượng.[6] Khi kẹp lực 300 kgf, cell này đạt ít nhất 3.500 chu kỳ.[6] Số chu kỳ thực tế thay đổi lớn theo tốc độ xả, độ sâu xả và nhiệt độ.[19]
Q8Vì sao khó biết phần trăm pin LiFePO4 qua điện áp?
Q9LiFePO4 có chứa coban hay niken không?
Q10Pin LiFePO4 có thay được ắc quy chì axit 12 V không?
Pin LiFePO4 thường được dùng để thay ắc quy chì axit khởi động, vì bốn cell nối tiếp cho 12,80 V.[4] Giữ điện áp 14,40 V lâu như khi sạc ắc quy chì axit có thể gây áp lực cho cell LFP.[4] Khi bộ 4 cell LFP ở 14,40 V, mỗi cell đạt 14,40 / 4 = 3,60 V, một mức sạc đầy đúng cho cell LFP.[4] Mức 3,60 V thấp hơn điện áp ngắt sạc 3,65 V của cell 280 Ah.[6]
Q11Có nên giữ pin LiFePO4 luôn ở trạng thái sạc đầy không?
Q12Cell LiFePO4 cần bảo quản ở nhiệt độ nào?
11. Việt Nam Solar và danh sách cửa hàng
Việt Nam Solar là công ty cung cấp toàn bộ giải pháp điện mặt trời, phân phối chính hãng hơn 20 thương hiệu thiết bị. Công ty hoạt động từ năm 2018, làm tổng thầu EPC và ESCO cho các dự án điện mặt trời. Đội kỹ thuật tư vấn chọn pin lưu trữ LiFePO4 và cài đặt điện áp sạc, giới hạn nhiệt độ sạc phù hợp với hóa học LFP cho từng hệ. Khách hàng được khảo sát tận nơi, thiết kế và lắp đặt hoàn chỉnh. Ba chi nhánh tại Hồ Chí Minh, Cần Thơ và Khánh Hòa trưng bày sản phẩm thật và nhận yêu cầu báo giá.
| Chi nhánh | Địa chỉ | Kho | Đường dây nóng |
|---|---|---|---|
| Trụ sở chính Hồ Chí Minh | 188 ĐHT41, Phường Đông Hưng Thuận, Tp. HCM | 2939 QL1A, Phường Đông Hưng Thuận, Tp. HCM | 088.60.60.660 |
| Chi nhánh Cần Thơ | 41D Mậu Thân, Phường Cái Khế, Tp. Cần Thơ | Khu vực Tràng Thọ A, Phường Trung Nhứt, Tp. Cần Thơ | 094.42.44.424 |
| Chi nhánh Khánh Hòa | Thôn Đông Dinh, Xã Diên Khánh, Tỉnh Khánh Hòa | Thôn Đông Dinh, Xã Diên Khánh, Tỉnh Khánh Hòa | 081.60.60.660 |
Thông tin chi nhánh lấy theo danh sách cửa hàng của Việt Nam Solar.[27]

Tài liệu tham khảo từ nguồn quốc tế
- 1Wang, J., & Sun, X. (2012). Understanding and recent development of carbon coating on LiFePO4 cathode materials for lithium-ion batteries. Energy & Environmental Science, 5(1), 5163-5185. Royal Society of Chemistry.
- 2Jin, G., Zhao, W., Zhang, J., Liang, W., Chen, M., & Xu, R. (2025). High-Temperature Stability of LiFePO4/Carbon Lithium-Ion Batteries: Challenges and Strategies. Sustainable Chemistry, 6(1), 7. MDPI.
- 3Belharouak, I., Yan, Q., Sun, Y.-K., & Amine, K. (2010). Phospho-Olivine as Advanced Cathode Material for Lithium Batteries. Eurasian Chemico-Technological Journal, 12(3-4), 201-205. Al-Farabi Kazakh National University.
- 4Battery University. (2023). BU-205, Types of Lithium-ion. Cadex Electronics.
- 5Battery University. (2021). BU-409, Charging Lithium-ion. Cadex Electronics.
- 6EVE Energy Co., Ltd. (2019). Product Specification LF280 LFP Power Battery 3.2V 280Ah, File No. LF280-72174, Version E. EVE Energy, bản sao do bên thứ ba lưu trên mikrocontroller.net.
- 7Goodenough, J. B., Padhi, A. K., Nanjundaswamy, K. S., & Masquelier, C. (1999). Cathode materials for secondary (rechargeable) lithium batteries, US Patent 5,910,382. Board of Regents, University of Texas System.
- 8Qi, C., Wang, H., Li, M., Li, C., Li, Y., Shi, C., Wei, N., Wang, Y., & Zhang, H. (2025). Research on the Thermal Runaway Behavior and Flammability Limits of Sodium-Ion and Lithium-Ion Batteries. Batteries, 11(1), 24. MDPI.
- 9Battery University. (2022). BU-204, How do Lithium Batteries Work?. Cadex Electronics.
- 10International Electrotechnical Commission. (2004). IEV 482-01-03, secondary cell. IEC Electropedia.
- 11Hesse, H. C., Schimpe, M., Kucevic, D., & Jossen, A. (2017). Lithium-Ion Battery Storage for the Grid, A Review of Stationary Battery Storage System Design Tailored for Applications in Modern Power Grids. Energies, 10(12), 2107. MDPI.
- 12Lelie, M., Braun, T., Knips, M., Nordmann, H., Ringbeck, F., Zappen, H., & Sauer, D. U. (2018). Battery Management System Hardware Concepts: An Overview. Applied Sciences, 8(4), 534. MDPI.
- 13International Energy Agency. (2024). Batteries and Secure Energy Transitions, Executive summary. IEA.
- 14Ko, Y., & Choi, W. (2021). A New SOC Estimation for LFP Batteries: Application in a 10 Ah Cell (HW 38120 L/S) as a Hysteresis Case Study. Electronics, 10(6), 705. MDPI.
- 15Honsberg, C., & Bowden, S. (n.d.). Battery Capacity. PVEducation.
- 16Battery University. (2021). BU-107, Comparison Table of Secondary Batteries. Cadex Electronics.
- 17International Electrotechnical Commission. (2022). IEC 62619:2022 Ed. 2.0, Safety requirements for secondary lithium cells and batteries, for use in industrial applications. IEC Webstore.
- 18National Renewable Energy Laboratory. (2024). Annual Technology Baseline 2024, Utility-Scale Battery Storage. NREL.
- 19Preger, Y., Barkholtz, H. M., Fresquez, A., Campbell, D. L., Juba, B. W., Kustas, J., Ferreira, S. R., & Chalamala, B. (2020). Degradation of Commercial Lithium-Ion Cells as a Function of Chemistry and Cycling Conditions. Journal of The Electrochemical Society, 167(12). Sandia National Laboratories.
- 20Battery University. (2022). BU-410, Charging at High and Low Temperatures. Cadex Electronics.
- 21Wang, P., Nan, D., Wang, X., Zhuang, Z., Li, H., & Xiong, R. (2026). Insights from accelerated aging of long-life, high-capacity LiFePO4 prismatic batteries under coupled thermal-electrical stresses. Science China Technological Sciences, 69(6), 1620801. Beijing Institute of Technology.
- 22International Electrotechnical Commission. (2004). IEV 482-05-47, trickle charge. IEC Electropedia.
- 23International Electrotechnical Commission. (2004). IEV 482-05-44, overcharge. IEC Electropedia.
- 24International Electrotechnical Commission. (2022). IEC 62619 Ed. 2.0, Secondary cells and batteries containing alkaline or other non-acid electrolytes, Safety requirements for secondary lithium cells and batteries, for use in industrial applications, preview. VDE Verlag.
- 25Battery University. (2021). BU-302, Series and Parallel Battery Configurations. Cadex Electronics.
- 26Battery University. (2021). BU-402, What Is C-rate?. Cadex Electronics.
- 27Việt Nam Solar. (n.d.). Danh sách cửa hàng và hệ thống chi nhánh. Công ty TNHH Việt Nam Solar.
Bài viết do đội ngũ 50 kỹ sư của Công ty TNHH Việt Nam Solar biên soạn và kiểm duyệt. Công ty hoạt động liên tục trong lĩnh vực điện mặt trời từ năm 2018, đã khảo sát, thiết kế và thi công hàng nghìn công trình trên cả nước, đồng thời là nhà phân phối chính hãng hơn 20 thương hiệu biến tần, tấm pin và pin lưu trữ. Mọi kỹ sư tham gia biên soạn đều nắm chứng chỉ hành nghề về điện và xây dựng do cơ quan quản lý Nhà nước cấp.
Việt Nam Solar hoạt động với đầy đủ tư cách pháp nhân, gồm Giấy phép hoạt động điện lực số 175/GP-SCT do Sở Công Thương cấp, Giấy phép năng lực hoạt động xây dựng HCM-00076550 công bố trên cổng thông tin Bộ Xây dựng, cùng nhãn hiệu độc quyền số 604703 do Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ. Công ty duy trì ba chứng nhận hệ thống quản lý còn hiệu lực gồm ISO 9001:2015, ISO 14001:2018 và ISO 45001:2018, trạng thái hiệu lực xác minh trên IAF CertSearch.
Mọi số liệu kỹ thuật, thông tin pháp lý và mốc thời gian nêu trong bài đều được đối chiếu với hồ sơ chính hãng của nhà sản xuất và văn bản pháp luật hiện hành trước khi xuất bản, để nội dung công bố có thể kiểm chứng độc lập.




































