Đường cong sạc (Charging curve) là gì?

Mục lục · 11 phần

Đường cong sạc (Charging curve) là đồ thị mô tả điện áp và dòng điện của pin thay đổi theo thời gian trong quá trình sạc.[17][1] Với xe điện, đường cong sạc thường vẽ công suất sạc (kW) theo trạng thái sạc (SOC).[5] Dạng phổ biến nhất là đường cong sạc dòng không đổi, sạc áp không đổi (CC-CV) của pin lithium-ion.[2] Pin lithium-ion đi qua hai giai đoạn chính là sạc dòng không đổi và sạc bổ sung tới đầy.[1] Ắc quy chì sạc theo ba giai đoạn, kết thúc bằng sạc duy trì (float).[3] Trong hệ lưu trữ, bộ sạc làm theo giới hạn điện áp sạc và dòng sạc do BMS của pin gửi tới.[4]

Đường cong sạc gắn với trạng thái sạc của pin, được giải thích ở bài trạng thái sạc SOC.

Tóm tắt nhanh

MụcThông tin chính
Tên tiếng AnhCharging curve; tài liệu kỹ thuật còn gọi là charging profile[17]
Định nghĩaĐường cong sạc (Charging curve) là đồ thị mô tả điện áp và dòng điện của pin thay đổi theo thời gian trong quá trình sạc[17][1]
Trục của đồ thịĐiện áp và dòng điện theo thời gian; với xe điện, công suất sạc theo SOC[1][5]
Sạc dòng không đổi (CC)Cách sạc giữ dòng điện ở một giá trị cố định, bất kể điện áp pin hay nhiệt độ[6]
Sạc áp không đổi (CV)Cách sạc giữ điện áp ở một giá trị cố định, bất kể dòng sạc hay nhiệt độ[7]
Ngắt sạc lithium-ionDòng sạc giảm còn 3-5% trị số dung lượng định mức tính bằng Ah;[1] pin 100 Ah: 3-5 A (quy đổi)
Điện áp sạc cell LFP3,65 V mỗi cell, điện áp định mức 3,20 V[1]
Ắc quy chìSạc dòng không đổi, sạc bổ sung, rồi sạc duy trì 2,25-2,27 V mỗi cell với ắc quy nước[3]
Sạc nhỏ giọt (trickle charge)Sạc liên tục bằng dòng nhỏ để bù tự xả; không phù hợp với một số loại pin như pin lithium[8]
Nhiệt độPin lithium-ion không sạc dưới 0 °C[9]
Biến tần hybridSạc theo giới hạn điện áp CVL và dòng CCL do BMS gửi qua CAN[4]
Đường cong sạc (Charging curve): thẻ tóm tắt định nghĩa và bốn số chính: điện áp, dòng điện và các mốc chính
Đường cong sạc (Charging curve) ghi điện áp và dòng điện theo thời gian; pin lithium-ion 2 giai đoạn chính, ắc quy chì 3 giai đoạn. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][2][3][4][5][17]

1. Đường cong sạc (Charging curve) là gì?

Đường cong sạc (Charging curve) là đồ thị mô tả điện áp và dòng điện của pin thay đổi theo thời gian trong quá trình sạc.[17][1] Đồ thị thường đặt thời gian trên trục hoành, điện áp hoặc lượng điện đã nạp trên trục tung.[17] Dạng phổ biến nhất là đường cong CC-CV: dòng giữ không đổi tới ngưỡng điện áp, rồi điện áp giữ không đổi và dòng giảm dần.[2] Hình 1 của tài liệu BU-409 vẽ điện áp và dòng điện qua các giai đoạn sạc lithium-ion.[1] Hình 3 của cùng tài liệu vẽ điện áp và dung lượng theo thời gian.[1]

Hai cách vẽ đường cong sạc

Đường cong sạc được vẽ theo hai cách, tùy loại thiết bị. Cách thứ nhất đặt thời gian trên trục hoành, điện áp và dòng điện trên trục tung, thường dùng cho pin lithium-ion.[1] Cách thứ hai đặt trạng thái sạc SOC trên trục hoành. Đường cong sạc xe điện (EV charging curve) là đồ thị mô tả công suất sạc (kW) thay đổi theo SOC (%) khi xe cắm sạc.[5] Diện tích dưới đường cong này là điện năng đã nạp vào pin.[5]

Đường cong sạc (Charging curve): hai sơ đồ định tính theo thời gian và theo SOC: hai cách vẽ theo thời gian và theo SOC
Đường cong sạc (Charging curve) vẽ điện áp hoặc lượng điện đã nạp theo thời gian cho pin, hoặc công suất theo SOC cho xe điện. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][5][17]

Đọc đường cong sạc CC-CV

Đường cong sạc CC-CV gồm hai đường đi cùng nhau, đường điện áp và đường dòng điện. Ở giai đoạn đầu, dòng giữ không đổi trong lúc điện áp tăng tới ngưỡng trên.[2] Khi điện áp chạm ngưỡng, bộ sạc giữ điện áp và dòng điện giảm dần.[2] Tại điểm chạm ngưỡng điện áp này, pin lithium-ion đạt khoảng 85% SOC.[1]

Đường cong sạc (Charging curve): sơ đồ CC-CV hai vùng và ba bước đọc: đọc đường điện áp và dòng điện CC-CV
Đường cong sạc (Charging curve) CC-CV: dòng giữ không đổi tới ngưỡng điện áp ở khoảng 85% SOC, rồi điện áp giữ và dòng giảm. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][2]

Thuật ngữ sạc trong IEC 60050-482

Từ vựng kỹ thuật điện quốc tế IEC 60050-482 (IEV) đặt tên cho từng kiểu sạc tạo nên đường cong. Sạc dòng không đổi (Constant current charge) là cách sạc giữ dòng điện ở một giá trị cố định, bất kể điện áp pin hay nhiệt độ.[6] Sạc áp không đổi (Constant voltage charge) là cách sạc giữ điện áp ở một giá trị cố định, bất kể dòng sạc hay nhiệt độ.[7] Sạc áp không đổi có giới hạn dòng (Modified constant voltage charge) là sạc áp không đổi, trong đó dòng sạc không vượt một mức đặt trước.[10]

Đường cong sạc (Charging curve): lưới sáu thuật ngữ IEV: sáu thuật ngữ sạc trong IEC 60050-482
Đường cong sạc (Charging curve) theo IEC 60050-482: sạc dòng không đổi, áp không đổi, điện áp cuối sạc, quá sạc, dòng sạc cuối. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[6][7][10][11][12][13]

Điện áp cuối sạc và quá sạc

Điện áp cuối sạc (End-of-charge voltage) là điện áp pin đạt tới ở cuối một bước sạc bằng dòng không đổi.[11] Mốc điện áp này dùng được để bắt đầu kết thúc sạc.[11] Quá sạc (Overcharge) là việc tiếp tục sạc khi pin sạc lại được đã đầy.[12] Việc sạc vượt giới hạn nhà sản xuất quy định cũng được xếp vào quá sạc.[12] Dòng sạc cuối (Finishing charge rate) là dòng điện dùng để sạc pin ở gần cuối quá trình sạc.[13]

Đường cong sạc khác đường OCV

Đường cong sạc ghi điện áp đầu cực (terminal voltage) trong lúc dòng sạc chạy qua pin.[1] Điện áp hở mạch (OCV, Open-circuit voltage) là điện áp đo giữa hai cực pin khi pin không sạc và không xả.[14] Phép đo thực hiện sau khi pin đã nghỉ đủ lâu để điện áp ổn định.[14] OCV của pin phụ thuộc chiều dòng điện trước đó.[15] Sau khi sạc, điện áp pin hồi về giá trị cao hơn OCV; sau khi xả, điện áp hồi về giá trị thấp hơn.[15] Trễ điện áp (hysteresis) là hiện tượng ở cùng một mức SOC, điện áp hồi về sau khi sạc cao hơn điện áp hồi về sau khi xả.[15] Cell LiFePO4 có OCV khi sạc khác OCV khi xả ở cùng SOC.[16]

Đường cong sạc (Charging curve): sơ đồ trễ điện áp và thẻ OCV: điện áp đầu cực khác OCV và trễ điện áp
Đường cong sạc (Charging curve) ghi điện áp đầu cực khi có dòng, khác OCV đo lúc pin nghỉ; cùng SOC điện áp sau sạc cao hơn sau xả. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][14][15][16]

Vì sao cần đọc đường cong sạc

Đường cong sạc cho biết pin đã nạp tới đâu và đoạn nào của quá trình sạc chạy chậm lại. Bộ sạc báo "Ready" khi pin chạm ngưỡng điện áp ở giai đoạn 1, lúc pin mới đạt khoảng 85% SOC.[1] Với xe điện, công suất sạc giảm dần từ 30-40% SOC và giảm mạnh sau 70-80% SOC.[5] Sạc nhanh một chiều trên 80% SOC vì vậy không dùng hết công suất của trạm sạc.[5]

Đường cong sạc (Charging curve): thẻ báo Ready, thanh SOC xe điện và ba yếu tố: báo Ready ở 85% SOC và các yếu tố thay đổi
Đường cong sạc (Charging curve) cho biết pin nạp tới đâu: báo Ready ở khoảng 85% SOC, xe điện giảm công suất sau 70-80% SOC. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][4][5][9]

Yếu tố làm đường cong sạc thay đổi

Hình dạng đường cong sạc thay đổi theo dòng sạc, nhiệt độ và giới hạn BMS đặt ra. Dòng sạc lớn hơn làm giai đoạn 1 ngắn lại, nhưng giai đoạn bão hòa kéo dài hơn.[1] Nhiệt độ làm thay đổi cả dòng sạc cho phép lẫn điện áp sạc.[9] Trong hệ lưu trữ, BMS gửi giới hạn điện áp và dòng sạc cho biến tần.[4]

Hình dạng đường cong do từng giai đoạn sạc tạo nên, nên mục 2 đi qua các giai đoạn của pin lithium, từ lúc pin cạn tới lúc ngắt sạc.

2. Đường cong sạc CC-CV của pin lithium gồm những giai đoạn nào?

Đường cong sạc CC-CV của pin lithium-ion gồm năm giai đoạn: sạc nhỏ giọt, nạp mồi, sạc dòng không đổi, sạc áp không đổi và ngắt sạc.[17] Hai giai đoạn đầu chỉ chạy khi điện áp pin xuống thấp.[17] Ouremchi và cộng sự thiết kế bộ sạc lithium-ion bốn chế độ: dòng không đổi thấp, dòng nạp mồi, dòng không đổi nhanh và áp không đổi.[18]

Giai đoạnĐiều kiện bắt đầuDòng sạcNguồn
Sạc nhỏ giọt (trickle)Điện áp pin dưới khoảng 2,1 VDòng nhỏ, thường 50 mA, kéo dài vài giây[17]
Nạp mồi (pre-charge)Pin đã cạn hoặc vừa được mạch bảo vệ nối lạiThường C/10[17]
Sạc dòng không đổi (CC)Pin đạt khoảng 3 V mỗi cellDòng cố định, ví dụ 1,0C[17][2]
Sạc áp không đổi (CV)Điện áp chạm ngưỡng 4,1-4,5 V mỗi cell; LiFePO4 là 3,65 V mỗi cellDòng giảm dần[17][1]
Ngắt sạcDòng giảm dưới ngưỡng đặt trướcKhoảng C/10, 0,05C hoặc 3-5% trị số Ah, tùy tài liệu[17][2][1]
Đường cong sạc (Charging curve): năm khối chevron và bảng điều kiện: năm giai đoạn sạc pin lithium-ion
Đường cong sạc (Charging curve) CC-CV của pin lithium-ion gồm sạc nhỏ giọt, nạp mồi, dòng không đổi, áp không đổi và ngắt sạc. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][2][17]

Sạc nhỏ giọt khi pin bị ngắt bảo vệ

Bộ sạc lithium-ion dùng giai đoạn sạc nhỏ giọt (trickle) khi điện áp pin dưới khoảng 2,1 V.[17] Lúc này mạch bảo vệ của bộ pin có thể đã ngắt pin sau khi xả quá sâu hoặc quá dòng.[17] Dòng nhỏ nạp điện dung của bộ pin để mạch bảo vệ nối lại pin.[17] Thao tác tương tự được gọi là kích pin (boost): bộ sạc cấp dòng nhỏ để kích hoạt lại mạch bảo vệ.[20] Mạch bảo vệ của pin lithium-ion ngắt ở khoảng 2,2-2,9 V mỗi cell, tùy nhà sản xuất.[20] Giai đoạn này khác sạc nhỏ giọt theo IEC, vốn là cách sạc bù tự xả nêu ở mục 3.[8]

Đường cong sạc (Charging curve): thang điện áp và ba bước kích pin: sạc nhỏ giọt khi pin bị ngắt bảo vệ
Đường cong sạc (Charging curve) lithium-ion có giai đoạn sạc nhỏ giọt dưới khoảng 2,1 V để mạch bảo vệ nối lại pin. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[8][17][20]

Nạp mồi (pre-charge) khi pin cạn sâu

Nạp mồi (pre-charge) là giai đoạn sạc pin đã cạn gần hết bằng dòng nhỏ, trước khi chuyển sang sạc dòng lớn.[18] Ouremchi và cộng sự dùng dòng nhỏ khi điện áp pin dưới 2,4 V, vì điện trở trong của pin lithium-ion tăng ở vùng điện áp này.[18] Dòng nạp mồi thường bằng C/10 để nạp an toàn.[17] Giai đoạn sạc dòng không đổi bắt đầu khi pin đạt khoảng 3 V mỗi cell.[17] Bộ sạc một cell LiFePO4 bq25070 của Texas Instruments chuyển từ nạp mồi sang sạc nhanh ở 2,5 V.[19]

Đường cong sạc (Charging curve): bốn thẻ số và bốn chế độ của Ouremchi: nạp mồi pre-charge và bốn chế độ sạc
Đường cong sạc (Charging curve) có giai đoạn nạp mồi bằng dòng nhỏ, thường C/10, tới khoảng 3 V mỗi cell rồi mới sạc dòng lớn. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[17][18][19]

Giai đoạn sạc dòng không đổi (CC)

Giai đoạn sạc dòng không đổi (CC) nạp phần lớn dung lượng của pin; pin lithium-ion đạt khoảng 85% SOC khi giai đoạn này kết thúc.[1] Chen và Chung sạc pin ở dòng không đổi, ví dụ 1,0 C, cho tới ngưỡng điện áp.[2] Cách ghi dòng sạc theo dung lượng pin là nội dung của bài Tốc độ sạc xả (C-rate); pin 1 Ah sạc ở 1C dùng dòng 1 A.[21]

Giai đoạn sạc áp không đổi (CV)

Giai đoạn sạc áp không đổi (CV) giữ điện áp ở ngưỡng và để dòng sạc giảm dần.[2] Giai đoạn này còn được gọi là sạc bão hòa (saturation charge) hoặc sạc bổ sung (topping charge).[1] Ngưỡng CV của cell lithium thường từ 4,1 V đến 4,5 V mỗi cell.[17] Cell lithium sắt photphat LiFePO4 sạc tới 3,65 V mỗi cell.[1]

Đường cong sạc (Charging curve): pin 85% và thang điện áp CV: giai đoạn CC tới 85% SOC rồi giữ áp CV
Đường cong sạc (Charging curve): giai đoạn CC nạp tới khoảng 85% SOC, giai đoạn CV giữ 4,1-4,5 V mỗi cell, LiFePO4 là 3,65 V. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][2][17][21]

Bộ sạc LFP bq25070 bỏ giai đoạn CV

Bộ sạc bq25070 của Texas Instruments dùng thuật toán sạc LiFePO4 không có chế độ điều khiển áp không đổi.[19] Pin được sạc nhanh tới điện áp quá sạc, rồi để điện áp hồi về ngưỡng sạc duy trì (float) thấp hơn.[19] Điện áp quá sạc điển hình là 3,7 V, điện áp sạc duy trì (float) điển hình là 3,5 V.[19]

Đường cong sạc (Charging curve): sơ đồ thuật toán bq25070 và hai thẻ điện áp: bộ sạc LFP bq25070 bỏ giai đoạn CV
Đường cong sạc (Charging curve) của bộ sạc bq25070: sạc nhanh tới điện áp quá sạc 3,7 V rồi hồi về float 3,5 V, không có CV. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[19]

Ngắt sạc khi dòng giảm tới ngưỡng

Ngắt sạc (charge termination) xảy ra khi dòng ở giai đoạn CV giảm dưới một ngưỡng đặt trước.[17] Pin lithium-ion đầy khi dòng sạc giảm còn 3-5% trị số dung lượng định mức tính bằng Ah.[1] Với pin 100 Ah, ngưỡng này là 3% × 100 = 3 A đến 5% × 100 = 5 A. Chen và Chung kết thúc sạc khi dòng giảm còn 0,05 C.[2] Ngưỡng ngắt trong giai đoạn CV của MPS là khoảng C/10.[17] Ba tài liệu trên dùng ba ngưỡng ngắt sạc khác nhau.

Đường cong sạc (Charging curve): ba thẻ ngưỡng ngắt sạc: ba ngưỡng ngắt sạc của ba tài liệu
Đường cong sạc (Charging curve) kết thúc khi dòng CV giảm tới ngưỡng: 3-5% trị số Ah, 0,05 C hoặc khoảng C/10 tùy tài liệu. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][2][17]

Vì sao dòng sạc giảm dần khi gần đầy

Dòng sạc giảm dần khi gần đầy vì ở giai đoạn CV, lượng điện tích nạp vào pin giảm theo hàm mũ.[17] Pin lithium-ion không dùng sạc nhỏ giọt hay sạc duy trì khi đã đầy.[1] Sạc nhỏ giọt liên tục gây mạ lithium kim loại và làm giảm an toàn.[1] Pin lithium-ion không cần sạc đầy; sạc một phần có lợi hơn, vì điện áp cao gây ứng suất cho pin.[1]

Ắc quy chì thì cần một bước sạc duy trì sau khi đầy, nên đường cong sạc của nó có thêm các giai đoạn mà mục 3 trình bày.

Đường cong sạc (Charging curve): đường dòng giảm theo hàm mũ và ba ý khi đầy: vì sao dòng giảm dần khi gần đầy
Đường cong sạc (Charging curve) có dòng giảm dần ở giai đoạn CV vì điện tích nạp vào giảm theo hàm mũ; khi pin đầy, bộ sạc không sạc nhỏ giọt. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][17]

3. Đường cong sạc của ắc quy chì khác pin lithium ở điểm nào?

Đường cong sạc của ắc quy chì khác pin lithium ở bước sạc duy trì (float) sau khi đầy; pin lithium-ion không có bước này.[1][3] Ắc quy chì sạc theo ba giai đoạn: sạc dòng không đổi, sạc bổ sung và sạc duy trì.[3] Với ắc quy nước, Trojan chia quá trình sạc thành sạc dòng lớn (bulk), sạc hấp thụ (absorption) và sạc hoàn thiện (finish).[22] Sạc duy trì dùng cho ắc quy ít được sử dụng.[22]

Đường cong sạc (Charging curve): sơ đồ ba vùng sạc ắc quy chì: ba giai đoạn sạc của ắc quy chì
Đường cong sạc (Charging curve) ắc quy chì gồm sạc dòng không đổi, sạc bổ sung và sạc duy trì float; pin lithium-ion không có float. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][3][22]

Sạc dòng lớn (bulk) và sạc hấp thụ

Giai đoạn sạc dòng lớn (bulk) của ắc quy chì nạp dòng không đổi trong lúc điện áp tăng dần. Dòng bulk của Trojan bằng 10-13% C20 cho ắc quy nước và 20% C20 cho ắc quy AGM.[22] C20 là dung lượng định mức của ắc quy ở thời gian xả 20 giờ. Giai đoạn dòng không đổi đưa ắc quy lên khoảng 70% trong 5-8 giờ.[3] Giai đoạn sạc bổ sung (topping charge) chậm hơn và kéo dài thêm 7-10 giờ.[3] Toàn bộ quá trình sạc mất 12-16 giờ, tới 36-48 giờ với ắc quy tĩnh cỡ lớn.[3]

Đường cong sạc (Charging curve): thẻ dòng bulk và thanh thời gian: dòng bulk và thời gian sạc ắc quy chì
Đường cong sạc (Charging curve) ắc quy chì: dòng bulk 10-13% C20 với ắc quy nước, 70% sau 5-8 giờ, cả quá trình 12-16 giờ. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[3][22]

Sạc duy trì (float charge) là gì?

Sạc duy trì (float charge) là cách giữ ắc quy luôn gần đầy bằng một điện áp không đổi đặt liên tục lên ắc quy.[23] Cách sạc này phổ biến nhất với ắc quy chì dự phòng.[3] Ắc quy được giữ như vậy có tên trong IEC 60050-482 là ắc quy ở chế độ sạc duy trì (battery on float).[23] Điện áp sạc duy trì khuyến nghị của đa số ắc quy chì nước là 2,25-2,27 V mỗi cell.[3] Ắc quy chì đạt đầy khi dòng sạc giảm còn 3-5% trị số dung lượng tính bằng Ah.[3]

Sạc nhỏ giọt khác sạc duy trì thế nào?

Sạc nhỏ giọt (trickle charge) giữ trạng thái sạc bằng một dòng nhỏ, liên tục, có điều chỉnh, còn sạc duy trì giữ một điện áp không đổi.[8][23] Sạc nhỏ giọt dùng để bù hiện tượng tự xả.[8] Ghi chú 2 của định nghĩa IEC nêu sạc nhỏ giọt không phù hợp với một số loại pin, ví dụ pin lithium.[8]

Đường cong sạc (Charging curve): hai nửa so sánh float và trickle: sạc duy trì khác sạc nhỏ giọt
Đường cong sạc (Charging curve) ắc quy chì kết thúc bằng sạc duy trì 2,25-2,27 V mỗi cell, khác sạc nhỏ giọt giữ dòng nhỏ. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[3][8][23]

Điện áp sạc theo loại ắc quy chì

Điện áp sạc hấp thụ và điện áp sạc duy trì khác nhau giữa ắc quy nước, AGM và gel. Giới hạn điện áp sạc của ắc quy chì là 2,30-2,45 V mỗi cell; mức 2,40 V mỗi cell tương ứng 14,40 V cho ắc quy 6 cell.[3] Ắc quy nước Trojan dùng điện áp sạc hấp thụ 2,45 V mỗi cell, ắc quy AGM Trojan dùng 2,40 V mỗi cell.[22] Cả hai loại dùng điện áp sạc duy trì 2,25 V mỗi cell.[22] Với ắc quy AGM 12 V gồm 6 cell, hai mức này là 6 × 2,40 = 14,4 V và 6 × 2,25 = 13,5 V.

Đường cong sạc (Charging curve): bảng điện áp và phép nhân 6 cell: điện áp sạc theo loại ắc quy chì
Đường cong sạc (Charging curve) ắc quy chì: hấp thụ 2,45 V với ắc quy nước, 2,40 V với AGM, float 2,25 V mỗi cell. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[3][22]

Sạc cân bằng (equalization) ắc quy nước

Sạc cân bằng (equalization) của Trojan dùng 2,70 V mỗi cell, cao hơn mức sạc hấp thụ 2,45 V của ắc quy nước.[22] Trong bảng cài đặt của Trojan, chỉ ắc quy nước có điện áp sạc cân bằng.[22] Ắc quy AGM và gel chu kỳ sâu không bao giờ được sạc cân bằng.[22] Ắc quy chì cần chuyển sang sạc duy trì sau khi đầy để lưới bản cực dương không bị ăn mòn.[3] Điện áp sạc đủ mức khuyến nghị giữ dung lượng ắc quy khỏi giảm dần do sulfat hóa.[3] Sạc cân bằng của ắc quy chì khác việc cân bằng cell của pin lithium, nội dung của bài Cân bằng cell pin.

Pin LFP không dùng các bước sạc dành cho ắc quy chì, và đường điện áp của nó có hình dạng riêng do hóa học cell quyết định.

Đường cong sạc (Charging curve): ba cột điện áp và quy tắc sạc cân bằng: sạc cân bằng 2,70 V chỉ cho ắc quy nước
Đường cong sạc (Charging curve) ắc quy nước Trojan có sạc cân bằng 2,70 V mỗi cell; AGM và gel chu kỳ sâu không sạc cân bằng. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[3][22]

4. Vì sao đường điện áp pin LFP phẳng và dốc gần đầy?

Đường điện áp pin LFP phẳng vì vật liệu LiFePO4 tách thành hai pha khi sạc và xả.[24] Gần 0% và 100% SOC, điện áp thay đổi mạnh nên đường cong dốc lên.[14] Các nghiên cứu ở mục này mô tả đường OCV theo SOC, khác đường cong sạc đo khi có dòng chạy qua (mục 1). Đặc điểm hóa học của cell LFP nằm ở bài pin LFP và bài Loại hóa học pin.

Hai pha LiFePO4/FePO4 tạo vùng phẳng

LiFePO4 có vùng điện áp ổn định đặc trưng do sự tách hai pha LiFePO4 và FePO4 khi sạc và xả.[24] Vùng điện áp phẳng (plateau) là đoạn nằm ngang trên đường cong, nơi điện áp pin ít thay đổi dù pin vẫn đang được sạc hoặc xả.[24] Pin LiFePO4 có vùng OCV phẳng trong khoảng 20-80% SOC.[16]

Vùng dốc (knee) gần 0% và 100% SOC

Đường OCV theo SOC của pin LFP có vùng phẳng rộng ở giữa dải SOC.[14] Vùng dốc (knee) là hai đầu của đường này, nơi OCV thay đổi mạnh khi SOC giảm về 0% hoặc tăng lên 100%.[14] Weng và cộng sự nghiên cứu cell A123 LiFePO4 và khớp mô hình OCV trong dải 10-90% SOC.[25] Cách làm này loại vùng phi tuyến mạnh ở SOC cao và SOC thấp.[25]

Đường cong sạc (Charging curve): sơ đồ OCV theo SOC có vùng phẳng và vùng dốc: vùng phẳng 20-80% SOC của pin LFP
Đường cong sạc (Charging curve) pin LFP có vùng OCV phẳng trong khoảng 20-80% SOC do hai pha LiFePO4/FePO4, dốc gần 0% và 100%. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[14][16][24]

Vùng phẳng làm khó ước tính SOC

Zhang và cộng sự đo OCV của một cell LiFePO4 5 Ah chỉ giảm 1,6 mV khi SOC đi từ 90% xuống 70%.[15] Độ chính xác đo điện áp của hệ quản lý pin xe điện thường khoảng 5 mV.[15] Vì vậy ước tính SOC tin cậy bằng phương pháp dựa trên OCV gặp khó trong dải này.[15][16] Cách hệ thống ước tính trạng thái sạc trình bày ở bài SOC và bài hệ thống quản lý pin BMS.

Đường cong sạc (Charging curve): hai thanh so sánh 1,6 mV và 5 mV: OCV giảm 1,6 mV, BMS đo sai số 5 mV
Đường cong sạc (Charging curve) pin LFP phẳng: OCV chỉ giảm 1,6 mV từ 90% xuống 70% SOC, trong khi BMS đo sai số khoảng 5 mV. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[15][16][25]

Điện áp sạc tối đa mỗi cell LFP

Cell LiFePO4 có điện áp định mức 3,20 V và sạc tới 3,65 V.[1] Bộ sạc cho LiFePO4 không tương thích với pin lithium-ion thông thường 3,60 V; cell LiFePO4 trong bộ sạc thông thường sẽ bị quá sạc.[1] Điện áp làm việc của LiFePO4 từ 2,0 V đến 3,65 V, thấp hơn các vật liệu photphat khác.[16]

Thời gian sạc hấp thụ và cân bằng cell

Thời gian sạc hấp thụ (absorption) của pin Victron LFP-Smart cho mạch cân bằng đủ thời gian san đều điện áp các cell.[26] Nguyên lý cân bằng chủ động và thụ động được trình bày ở bài Cân bằng cell pin.

Vì SOC của pin LFP khó ước tính từ điện áp, hệ lưu trữ giao việc báo giới hạn sạc cho BMS, và biến tần làm theo giới hạn đó.

Đường cong sạc (Charging curve): thang điện áp cell LiFePO4 và cân bằng cell: điện áp cell LFP và thời gian hấp thụ
Đường cong sạc (Charging curve) cell LiFePO4: định mức 3,20 V, sạc tới 3,65 V, dải làm việc 2,0-3,65 V; không dùng bộ sạc thông thường. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][16][26]

5. Ai điều khiển đường cong sạc trong hệ có biến tần hybrid?

BMS của pin lithium điều khiển đường cong sạc trong hệ có biến tần hybrid: bộ sạc và biến tần đi theo giới hạn sạc BMS yêu cầu.[4] Với ắc quy chì, người lắp đặt cài thông số sạc theo bảng hãng ắc quy đưa ra.[22]

BMS gửi giới hạn CVL và CCL

Giới hạn điện áp sạc (CVL, Charge voltage limit) là điện áp sạc tối đa pin chấp nhận ở thời điểm đó.[4] Giới hạn dòng sạc (CCL, Charge current limit) là dòng sạc tối đa pin yêu cầu.[4] Giới hạn dòng xả (DCL, Discharge current limit) là dòng xả tối đa pin yêu cầu.[4] BMS thông minh gửi các thông số này tới thiết bị GX của Victron qua CAN-bus.[4]

Đường cong sạc (Charging curve): sơ đồ BMS, CAN-bus, thiết bị GX: BMS gửi CVL, CCL, DCL qua CAN-bus
Đường cong sạc (Charging curve) trong hệ hybrid do BMS điều khiển: pin gửi CVL, CCL, DCL qua CAN-bus tới thiết bị GX. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[4][22]

Biến tần tắt thuật toán sạc riêng

Khi bật chức năng DVCC của Victron, các bộ sạc tắt thuật toán sạc nội bộ và làm theo yêu cầu của pin.[4] Điện áp sạc hay biểu đồ sạc cài trong phần mềm cấu hình khi đó không cần thiết và không có tác dụng.[4] Biến tần Deye SUN-5K-SG05LP3-EU-SM2 sạc pin lithium-ion theo chiến lược tự thích ứng với BMS.[27]

Dòng sạc theo giới hạn nhỏ hơn

Giới hạn sạc tối đa cài trong từng thiết bị vẫn còn hiệu lực khi DVCC hoạt động.[4] Dòng sạc tối đa là 120 A với biến tần Deye SUN-5K-SG05LP3-EU-SM2 và 240 A với SUN-12K-SG05LP3-EU-SM2.[27] Cách đọc thông số dòng và công suất sạc nằm ở bài công suất sạc tối đa.

Đường cong sạc (Charging curve): ba trạng thái DVCC và dòng tối đa Deye: DVCC và dòng sạc theo giới hạn nhỏ hơn
Đường cong sạc (Charging curve) khi bật DVCC: bộ sạc tắt thuật toán riêng, giới hạn thiết bị như 120 A của Deye 5K vẫn hiệu lực. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[4][27]

Cài tay đường cong sạc ắc quy chì

Ắc quy chì cần cài tay điện áp sạc hấp thụ và điện áp sạc duy trì trên bộ sạc, theo từng loại ắc quy.[22] Biến tần một pha Deye SUN-3/3.6/5/6K-SG04LP1-EU có đường cong sạc 3 giai đoạn kèm sạc cân bằng.[28] Bộ sạc Victron Blue Smart IP65 ở chế độ Normal dùng điện áp sạc hấp thụ 14,4 V và sạc duy trì 13,8 V cho ắc quy 12 V.[29]

Sạc duy trì cho pin lithium

Pin lithium Victron dùng điện áp sạc duy trì 13,5 V cho pin 12,8 V, 27 V cho hệ 24 V và 54 V cho hệ 48 V.[26] Các mức này thấp hơn điện áp sạc hấp thụ 14,2 V của cùng hãng.[26] Bộ sạc Victron Blue Smart IP65 ở chế độ Li-ion dùng điện áp sạc hấp thụ 14,2 V và sạc duy trì 13,5 V.[29]

Giới hạn sạc mà BMS gửi cho biến tần thay đổi theo nhiệt độ cell, nên nhiệt độ là yếu tố tiếp theo làm đổi hình dạng đường cong sạc.

Đường cong sạc (Charging curve): biểu đồ cột Blue Smart và bảng float lithium: cài tay ắc quy chì, sạc duy trì lithium
Đường cong sạc (Charging curve) cài tay: Blue Smart Normal 14,4/13,8 V, Li-ion 14,2/13,5 V; float lithium Victron 13,5/27/54 V. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[26][28][29]

6. Nhiệt độ ảnh hưởng thế nào đến đường cong sạc?

Nhiệt độ ảnh hưởng đến đường cong sạc qua cả dòng sạc cho phép lẫn điện áp sạc.[9] Giới hạn dòng sạc của Pylontech US5000 giảm theo nhiệt độ cell.[30] Dải nhiệt độ hoạt động chung của thiết bị nằm ở bài dải nhiệt độ làm việc. Cách hệ đo nhiệt độ cell là nội dung của bài Cảm biến nhiệt độ pin.

Không sạc pin lithium dưới 0 °C

Pin lithium-ion không được sạc ở nhiệt độ dưới 0 °C.[9] Khi sạc dưới điểm đóng băng, tốc độ khuếch tán ở cực âm giảm và lithium kim loại mạ lên cực âm.[9] Dải nhiệt độ sạc của lithium-ion là từ 0 °C đến 45 °C.[9] Pylontech US5000 cho sạc trong dải từ 0 °C đến 50 °C.[30] Pin Victron LFP-Smart sạc trong dải từ +5 °C đến +50 °C.[26]

Đường cong sạc (Charging curve): thanh dải nhiệt độ sạc: dải nhiệt độ sạc của pin lithium
Đường cong sạc (Charging curve) phụ thuộc nhiệt độ: lithium-ion sạc từ 0 °C đến 45 °C, US5000 0-50 °C, Victron +5 °C đến +50 °C. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[9][26][30][32][33]

Giảm dòng sạc khi lạnh

Dưới 5 °C, dòng sạc pin lithium-ion phải giảm.[9] Ắc quy chì sạc ở 0,3C hoặc thấp hơn khi dưới điểm đóng băng.[9] Pylontech US5000 giảm cả dòng sạc khuyến nghị lẫn dòng sạc tối đa khi nhiệt độ cell nằm ngoài dải từ 10 °C đến 40 °C.[30]

Bù nhiệt điện áp sạc ắc quy chì

Hệ số nhiệt độ sạc của cell chì là -3 mV/°C: điện áp sạc giảm 3 mV mỗi cell cho mỗi độ trên 25 °C.[3] Trojan bù nhiệt cho mỗi cell theo công thức sau, và ắc quy AGM và gel luôn phải dùng bù nhiệt:[22]

Mức bù điện áp sạc ΔU (mV mỗi cell) = -5 × (Nhiệt độ ắc quy T (°C) - 25)

Với ắc quy AGM 12 V ở 35 °C, mức bù là -5 × (35 - 25) = -50 mV mỗi cell, nhân 6 cell được -0,30 V. Điện áp sạc hấp thụ giảm từ 14,4 V còn 14,4 - 0,30 = 14,1 V.

Đường cong sạc (Charging curve): công thức bù nhiệt và chuỗi năm bước: bù nhiệt điện áp sạc ắc quy chì
Đường cong sạc (Charging curve) ắc quy chì bù nhiệt -5 × (T - 25) mV mỗi cell: AGM 12 V ở 35 °C giảm từ 14,4 V còn 14,1 V. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[3][22][26][29]

Sạc ở nhiệt độ cao

Nhiệt là tác nhân gây hại lớn nhất cho pin, và nhiều bộ sạc không cho sạc khi nhiệt độ trên 50 °C.[9] Kiểu sạc CC-CV làm nhiệt độ cell tăng mạnh trong giai đoạn dòng không đổi.[2]

Hãng công bố giới hạn sạc theo nhiệt độ cùng với điện áp sạc, nên mục 7 đặt các giá trị đó cạnh nhau để so.

Đường cong sạc (Charging curve): hai thẻ lạnh và nóng: giảm dòng khi lạnh, dừng sạc khi nóng
Đường cong sạc (Charging curve) khi lạnh và nóng: dưới 5 °C giảm dòng sạc lithium-ion, trên 50 °C nhiều bộ sạc dừng sạc. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[2][9][30]

7. Điện áp sạc và điện áp sạc duy trì trên datasheet pin lưu trữ

Điện áp sạc, điện áp sạc duy trì (float), dòng sạc và nhiệt độ sạc của từng hãng được tập hợp ở mục này. Bảng chép đúng giá trị hãng công bố; ô "Không công bố" là thông số tài liệu đã mở không có.

Bảng thông số sạc của các hãng

Sản phẩmLoạiĐiện áp sạcĐiện áp sạc duy trì (float)Dòng sạc khuyến nghị / tối đaNhiệt độ sạc
Pylontech US5000[30]LFP 48 V, 4,8 kWh52,5-53,5 VKhông công bố80 A / 100 A0 °C đến 50 °C
Sunsynk SUN-BATT-5.12[31]LFP 51,2 V, 100 Ah55,68-56,16 VKhông công bố50 A định mức / 100 AKhông công bố riêng; làm việc -20 °C đến 60 °C
Dyness DL5.0e[32]LFP 51,2 V, 100 AhKhông công bố; dải điện áp làm việc 44,8-57,6 VKhông công bố50 A / 75 A0 °C đến 55 °C
Deye SE-G5.1[33]LFP 51,2 V, 100 AhKhông công bố; dải điện áp làm việc 44,8-57,6 VKhông công bốLiên tục tối đa 50 A0 °C đến 55 °C
Victron LFP-Smart 12,8/100[34][26]LFP 12,8 V, 100 Ah14-14,4 V, khuyến nghị 14,2 V13,5 VKhuyến nghị tối đa 50 A / tối đa 200 A+5 °C đến +50 °C
Bộ sạc Victron Blue Smart IP65[29]Chế độ Normal / Li-ion, 12 V14,4 V / 14,2 V13,8 V / 13,5 VTheo từng modelBù nhiệt chỉ cho ắc quy chì
Trojan ắc quy nước[22]Chì axit nước2,45 V mỗi cell2,25 V mỗi cellBulk 10-13% C20Bù -5 mV × (T - 25) mỗi cell
Trojan AGM[22]Chì AGM2,40 V mỗi cell2,25 V mỗi cellBulk 20% C20Bù -5 mV × (T - 25) mỗi cell
Biến tần Deye SUN-5K-SG05LP3-EU-SM2[27]Hybrid, pin 40-60 VPin lithium: theo BMSKhông công bốTối đa 120 AKhông công bố
Đường cong sạc (Charging curve): bảng năm pin LFP: bảng thông số sạc của năm pin LFP
Đường cong sạc (Charging curve) trên datasheet pin LFP: điện áp sạc, float, dòng sạc và nhiệt độ sạc của năm sản phẩm. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[26][30][31][32][33][34]

Dải điện áp làm việc và điện áp sạc

Deye SE-G5.1 và Dyness DL5.0e chỉ công bố dải điện áp làm việc 44,8-57,6 V cho pin 51,2 V.[33][32] Sunsynk SUN-BATT-5.12 cùng cấp điện áp công bố riêng điện áp sạc 55,68-56,16 V.[31] Tính theo điện áp định mức 3,20 V mỗi cell,[1] pin 51,2 V gồm 51,2 / 3,20 = 16 cell LFP nối tiếp. Mức 57,6 V tương ứng 57,6 / 16 = 3,60 V mỗi cell. Dải 55,68-56,16 V tương ứng 55,68 / 16 = 3,48 V đến 56,16 / 16 = 3,51 V mỗi cell. Cách ghép cell nối tiếp là nội dung của bài Cấu hình cell pin; khoảng điện áp pin làm việc nằm ở bài Dải điện áp pin.

Đường cong sạc (Charging curve): thanh điện áp pin và ba thẻ quy về cell: dải điện áp pin 51,2 V tính theo cell
Đường cong sạc (Charging curve) quy về mỗi cell: pin 51,2 V gồm 16 cell, 57,6 V ứng với 3,60 V và 55,68-56,16 V ứng với 3,48-3,51 V. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][31][32][33]

Dòng sạc khuyến nghị và dòng sạc tối đa

Dòng sạc khuyến nghị thấp hơn dòng sạc tối đa ở mọi pin công bố cả hai giá trị. Pylontech US5000 có dòng khuyến nghị 80 A và dòng liên tục tối đa 100 A.[30] Dyness DL5.0e có dòng khuyến nghị 50 A và dòng tối đa 75 A.[32] Victron LFP-Smart 12,8/100 có dòng khuyến nghị tối đa 50 A, dòng tối đa 200 A.[34] Định nghĩa dòng sạc và xả nằm ở bài các thông số sạc và xả của pin lưu trữ. Giới hạn dòng được trình bày riêng ở bài Dòng sạc xả tối đa.

Thông số sạc của biến tần hybrid

Biến tần hybrid Deye công bố loại pin hỗ trợ, dải điện áp pin và dòng sạc tối đa. Deye SG05LP3 nhận pin chì axit hoặc lithium-ion, dải điện áp pin từ 40 V đến 60 V.[27] Deye SG04LP1 có đường cong sạc 3 giai đoạn kèm sạc cân bằng và chiến lược sạc tự thích ứng theo BMS.[28] Chuẩn giao tiếp BMS của SG04LP1 là RS485 và CAN.[28]

Đường cong sạc (Charging curve): biểu đồ cột nhóm dòng sạc và thẻ biến tần: dòng sạc khuyến nghị, tối đa và biến tần
Đường cong sạc (Charging curve) theo dòng: Pylontech 80/100 A, Dyness 50/75 A, Victron 50/200 A; biến tần Deye nhận pin 40-60 V. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[27][28][30][32][34]

Hai lưu ý của hãng khi cài thông số sạc

Khi pin gửi điện áp sạc qua CAN-bus, điện áp sạc cài trong phần mềm cấu hình Victron không có tác dụng.[4] Hệ pin Pylontech cần giao tiếp đúng và cài đặt đúng trên biến tần để chạy an toàn.[30]

Với các thông số này, có thể ước tính độ dài hai giai đoạn CC và CV cho một cặp pin và biến tần cụ thể.

Đường cong sạc (Charging curve): bảng bộ sạc, ắc quy, biến tần và hai lưu ý: bảng bộ sạc, ắc quy chì và biến tần
Đường cong sạc (Charging curve) của bộ sạc Victron, ắc quy Trojan và biến tần Deye, kèm hai lưu ý của hãng khi cài thông số. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[4][22][27][29][30]

8. Ví dụ: ước tính giai đoạn CC và CV khi sạc pin Dyness DL5.0e bằng biến tần Deye 5 kW

Ví dụ dùng số liệu ở mục 7 để ước tính hai giai đoạn của đường cong sạc CC-CV ở mục 2. Các bước áp quan hệ C-rate[21] và cơ chế giới hạn dòng ở mục 5.[4]

Dữ liệu đầu vào và giả định

Pin Dyness DL5.0e có điện áp định mức 51,2 V, dung lượng định mức 100 Ah và 5,12 kWh, độ sâu xả (DoD) 90%.[32] Dòng sạc khuyến nghị của pin là 50 A, dòng tối đa 75 A.[32] Biến tần Deye SUN-5K-SG05LP3-EU-SM2 có dòng sạc tối đa 120 A và sạc pin lithium theo BMS.[27] Con số kWh in trên nhãn pin là nội dung của bài Dung lượng định mức. Ví dụ dùng năm giả định sau:

  • Giả định 1: hệ có một module pin, BMS gửi giới hạn dòng sạc CCL bằng 50 A, đúng dòng khuyến nghị. Biến tần sạc theo giá trị nhỏ hơn giữa CCL và giới hạn của chính biến tần.[4]
  • Giả định 2: pin bắt đầu sạc ở 10% SOC, tức đã xả hết DoD 90% (xem bài độ sâu xả DoD).
  • Giả định 3: giai đoạn CC kết thúc ở khoảng 85% SOC, lấy theo mô tả chung cho pin lithium-ion.[1]
  • Giả định 4: ngắt sạc khi dòng còn 0,05 C, lấy theo quy trình thử của Chen và Chung trên cell lithium-ion NCR18650B.[2]
  • Giả định 5: nhiệt độ cell nằm trong dải từ 10 °C đến 40 °C, không có giảm dòng do nhiệt.[30]

Giả định 3 và 4 lấy từ tài liệu chung về pin lithium-ion, không lấy từ tài liệu Dyness, nên các số dưới đây là ước tính.

Đường cong sạc (Charging curve): lưới thông số pin và năm giả định: dữ liệu Dyness, Deye và năm giả định
Đường cong sạc (Charging curve) ví dụ Dyness DL5.0e 51,2 V 100 Ah với biến tần Deye 5 kW: dữ liệu đầu vào và năm giả định. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][2][4][27][30][32]

Bước 1: dòng sạc thực tế

Theo giả định 1, dòng sạc thực tế bằng giá trị nhỏ hơn giữa CCL của BMS và giới hạn của biến tần. Giá trị nhỏ hơn giữa 50 A và 120 A là 50 A. Pin 100 Ah sạc ở 50 A tương ứng 50 / 100 = 0,5C.[21] Công suất sạc ở điện áp định mức bằng 51,2 V × 50 A = 2.560 W.

Bước 2: thời gian giai đoạn CC

Thời gian sạc dòng không đổi CC (giờ) = Điện tích nạp ở giai đoạn CC (Ah) / Dòng sạc (A)

Điện tích cần nạp từ 10% lên 100% SOC là (100% - 10%) × 100 Ah = 90 Ah. Phần nạp ở giai đoạn CC, từ 10% lên 85%, là (85% - 10%) × 100 Ah = 75 Ah. Ở 50 A, giai đoạn CC kéo dài 75 Ah / 50 A = 1,5 giờ. Đơn vị Ah và cách đổi sang Wh nằm ở bài đơn vị Ah.

Đường cong sạc (Charging curve): chuỗi bước 1 và thanh SOC bước 2: bước 1 và 2: dòng 50 A, giai đoạn CC
Đường cong sạc (Charging curve) ví dụ: dòng thực tế 50 A tức 0,5C, 2.560 W; giai đoạn CC nạp 75 Ah trong 1,5 giờ. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][21][27][32]

Bước 3: giai đoạn CV và điểm ngắt sạc

Giai đoạn CV nạp 90 - 75 = 15 Ah còn lại. Trong lúc đó, dòng giảm từ 50 A xuống ngưỡng ngắt 0,05 C, tức 0,05 × 100 = 5 A. Nếu dòng giữ nguyên 50 A, 15 Ah cần 15 / 50 = 0,3 giờ; đây là cận dưới. Dòng giảm dần ở giai đoạn CV, nên thời gian thực dài hơn cận dưới này. Dòng sạc càng lớn, giai đoạn bão hòa càng kéo dài.[1] Pin Victron LFP-Smart dùng thời gian sạc hấp thụ khuyến nghị 2 giờ.[26]

Đường cong sạc (Charging curve): sơ đồ dòng CV và ba thẻ kết quả: bước 3: giai đoạn CV và điểm ngắt
Đường cong sạc (Charging curve) ví dụ: giai đoạn CV nạp 15 Ah, dòng giảm từ 50 A tới ngưỡng 5 A, cận dưới 0,3 giờ. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][2]

Bước 4: điện áp sạc mỗi cell so với LFP

Dyness không công bố điện áp sạc, chỉ công bố dải điện áp làm việc tới 57,6 V.[32] Với 16 cell nối tiếp, 57,6 / 16 = 3,60 V mỗi cell. Mức 3,60 V thấp hơn điện áp sạc 3,65 V mỗi cell của LiFePO4.[1] Giả sử pin không giao tiếp BMS với biến tần và người lắp đặt nhập dòng sạc 120 A theo giới hạn biến tần. Dòng 120 A khi đó vượt dòng tối đa 75 A của pin 120 - 75 = 45 A.

BướcĐại lượngKết quả (quy đổi)
Bước 1Dòng sạc thực tế50 A, tức 0,5C
Bước 1Công suất sạc ở 51,2 V2.560 W
Bước 2Điện tích cần nạp từ 10% lên 100% SOC90 Ah
Bước 2Thời gian CC từ 10% lên 85% SOC1,5 giờ
Bước 3Điện tích nạp ở giai đoạn CV15 Ah
Bước 3Dòng ngắt sạc 0,05 C5 A
Bước 3Cận dưới thời gian CV0,3 giờ
Bước 4Điện áp mỗi cell ở 57,6 V3,60 V
Đường cong sạc (Charging curve): cột điện áp cell và thanh dòng vượt: bước 4: điện áp cell và dòng cài tay
Đường cong sạc (Charging curve) ví dụ bước 4: 3,60 V mỗi cell thấp hơn 3,65 V; nhập 120 A không có BMS vượt dòng tối đa pin 45 A. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][27][32]

Bước 4 cho thấy dòng sạc thật phụ thuộc giao tiếp BMS và thông số cài trên biến tần, nên đây là những điểm cần kiểm khi lắp đặt.

9. Kiểm tra đường cong sạc khi lắp pin lưu trữ tại Việt Nam

Kiểm tra đường cong sạc khi lắp pin lưu trữ gồm kiểm giao tiếp BMS, thông số sạc hãng công bố và điều kiện nhiệt độ.[4][30] Ba nhóm này lấy trực tiếp từ các mục 5, 6 và 7.

Kiểm giao tiếp BMS giữa pin và biến tần

Hệ pin Pylontech US5000 cần giao tiếp đúng với biến tần, và pin hỗ trợ chuẩn giao tiếp CAN và RS485.[30] Qua kênh giao tiếp này, BMS gửi CVL và CCL cho bộ sạc như mục 5 đã trình bày.[4] Dyness DL5.0e có chuẩn giao tiếp CAN, RS485 và RS232.[32] Danh sách pin đã được hãng biến tần xác nhận tương thích nằm ở bài pin lưu trữ tương thích.

Thông số sạc cần hỏi nhà cung cấp

Dyness DL5.0e và Deye SE-G5.1 không công bố điện áp sạc và điện áp sạc duy trì, như bảng ở mục 7.[32][33] Hệ pin Pylontech cần cài đặt đúng trên biến tần để chạy an toàn.[30] Các ô "Không công bố" ở mục 7 là những thông số cần hỏi nhà cung cấp trước khi cài đặt. Bài pin lưu trữ điện áp cao và điện áp thấp trình bày khác biệt giữa hai cấp điện áp pin.

Đường cong sạc (Charging curve): ma trận chuẩn giao tiếp và danh sách cần hỏi: giao tiếp BMS và thông số cần hỏi
Đường cong sạc (Charging curve) khi lắp đặt: kiểm chuẩn giao tiếp CAN, RS485 của pin và hỏi điện áp sạc hãng chưa công bố. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[4][28][30][32][33]

Ắc quy chì trong hệ cũ

Ắc quy chì trong hệ cũ cần cài điện áp sạc hấp thụ, điện áp sạc duy trì và công thức bù nhiệt cho bộ sạc.[22] Ắc quy AGM và gel luôn phải dùng bù nhiệt.[22] Khi ắc quy nóng, điện áp sạc giảm 3 mV mỗi cell cho mỗi độ trên 25 °C.[3]

Sạc lại pin sau khi xả cạn

Pin Pylontech US5000 cần được sạc lại trong 12 giờ sau khi xả hết.[30] Khi điện áp cực pin tối đa 45 V, pin được sạc chậm ở dòng tối đa 0,05C.[30] Khi điện áp trên 45 V, dòng sạc được phép tới 0,5C.[30] Yêu cầu an toàn của pin lithium dùng trong công nghiệp nằm ở bài IEC 62619.

Đường cong sạc (Charging curve): danh sách ắc quy chì và sơ đồ rẽ nhánh sạc lại: ắc quy chì hệ cũ, sạc lại sau xả cạn
Đường cong sạc (Charging curve) khi kiểm hệ: ắc quy chì cài hấp thụ, float, bù nhiệt; US5000 sạc lại trong 12 giờ, 0,05C hoặc 0,5C theo mốc 45 V. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[3][22][30]

10. Câu hỏi thường gặp về đường cong sạc

Q1Chế độ sạc (charging mode) trên bộ sạc là gì?

Chế độ sạc (charging mode) trên bộ sạc là bộ mức điện áp sạc cài sẵn, chọn theo loại pin.[29] Bộ sạc Victron Blue Smart IP65 có ba chế độ Normal, High và Li-ion.[29] Điện áp sạc hấp thụ của ba chế độ cho ắc quy 12 V lần lượt là 14,4 V, 14,7 V và 14,2 V.[29]

Q2Đường cong sạc của xe điện khác đường cong sạc pin lưu trữ thế nào?

Đường cong sạc của xe điện vẽ công suất sạc theo SOC tại trạm sạc nhanh một chiều.[5] Đường cong sạc pin lưu trữ thường vẽ điện áp và dòng điện theo thời gian.[1] Công suất sạc xe điện giảm mạnh khi SOC vượt 70-80%.[5] Chiến lược quản lý pin giảm công suất ở SOC cao để bảo vệ sức khỏe pin.[5]

Q3Vì sao xe điện sạc nhanh thường dừng ở 80%?

Xe điện sạc nhanh thường dừng ở 80% vì công suất sạc giảm mạnh sau mốc 70-80% SOC.[5] Sạc nhanh một chiều trên 80% SOC không dùng hết công suất của trạm sạc.[5] Công suất sạc cao ở SOC thấp và giảm dần khi pin đầy lên.[5]

Q4Sạc pin lithium tới 100% mỗi ngày có làm pin nhanh hỏng không?

Sạc pin lithium tới 100% mỗi ngày không cần thiết, vì pin lithium-ion không cần sạc đầy và sạc một phần có lợi hơn.[1] Điện áp cao gây ứng suất cho pin.[1] Tác động của chu kỳ sạc lên tuổi thọ nằm ở bài tuổi thọ pin lithium.

Q5Có nên dùng chế độ sạc cân bằng của ắc quy chì cho pin LFP không?

Chế độ sạc cân bằng của ắc quy chì không dùng cho pin LFP, vì điện áp sạc cân bằng vượt điện áp sạc tối đa của pin LFP. Điện áp sạc cân bằng của Trojan là 2,70 V mỗi cell,[22] tức 6 × 2,70 = 16,2 V cho ắc quy 6 cell. Mức 16,2 V vượt điện áp sạc tối đa 14,4 V của pin Victron LFP-Smart 12,8 V.[34] Sạc vượt giới hạn nhà sản xuất quy định được xếp vào quá sạc (overcharge).[12]

Đường cong sạc (Charging curve): lưới thẻ hỏi đáp: hỏi đáp 1 đến 5
Đường cong sạc (Charging curve) hỏi đáp Q1-Q5: chế độ sạc, xe điện dừng ở 80%, sạc 100% và sạc cân bằng cho pin LFP. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][5][12][22][29][34]

Q6Vì sao bộ sạc báo đầy trước khi pin thật sự đầy?

Bộ sạc báo đầy trước khi pin thật sự đầy vì nó báo ngay khi pin chạm ngưỡng điện áp của giai đoạn 1.[1] Lúc bộ sạc báo "Ready", pin lithium-ion mới đạt khoảng 85% SOC.[1] Một số bộ sạc giá rẻ dùng cách "sạc rồi ngắt", bỏ qua giai đoạn bão hòa.[1]

Q7Tăng dòng sạc có giúp pin lithium đầy nhanh hơn nhiều không?

Tăng dòng sạc không giúp pin lithium đầy nhanh hơn nhiều, vì thời gian đạt trạng thái đầy không rút ngắn tương ứng.[1] Dòng lớn hơn làm giai đoạn 1 ngắn lại, nhưng giai đoạn bão hòa kéo dài hơn.[1] Mục 8 cho thấy giai đoạn CV luôn dài hơn cận dưới tính theo dòng ban đầu.

Q8Trễ điện áp (hysteresis) của pin LFP ảnh hưởng gì tới việc đọc đường cong sạc?

Trễ điện áp (hysteresis) của pin LFP ảnh hưởng tới ước tính SOC từ điện áp đo.[16] Zhang và cộng sự lấy OCV của pin bằng trung bình OCV khi sạc và khi xả, và lấy trễ điện áp bằng một nửa hiệu hai giá trị.[15] Sai số ước tính SOC trở nên lớn nếu bỏ qua trễ điện áp.[16]

Q9Pin lithium có cần bù nhiệt điện áp sạc như ắc quy chì không?

Pin lithium không cần bù nhiệt điện áp sạc như ắc quy chì.[26] Bộ sạc Victron Blue Smart IP65 chỉ bù nhiệt cho ắc quy chì.[29] Ắc quy AGM và gel thì luôn phải bù nhiệt theo công thức -5 mV × (T - 25) mỗi cell.[22]

Q10Thời gian sạc hấp thụ (absorption) nên đặt bao lâu?

Thời gian sạc hấp thụ (absorption) đặt theo mức của hãng pin hoặc hãng ắc quy, vì mỗi hãng cho một mức khác nhau. Pin Victron LFP-Smart dùng 2 giờ; hệ chạy chu kỳ nặng cần 4-8 giờ mỗi tháng.[26] Thời gian sạc hấp thụ tối đa của Trojan là 4 giờ cho ắc quy nước và 2 giờ cho AGM.[22]

Đường cong sạc (Charging curve): lưới thẻ hỏi đáp: hỏi đáp 6 đến 10
Đường cong sạc (Charging curve) hỏi đáp Q6-Q10: báo đầy ở 85% SOC, tăng dòng sạc, trễ điện áp, bù nhiệt và thời gian hấp thụ. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[1][15][16][22][26][29]

Q11Sạc nhanh có làm pin nóng hơn không?

Sạc nhanh làm pin nóng hơn, vì dòng sạc lớn đẩy nhiệt độ bề mặt pin lên cao và làm tăng lo ngại an toàn.[2] Chen và Chung đo được kiểu CC-CV có điện áp chuyển giai đoạn thấp hơn cho mức tăng nhiệt cực đại và trung bình thấp hơn.[2] Nhiều bộ sạc không cho sạc khi nhiệt độ trên 50 °C.[9]

Q12Đường cong sạc có dùng để đánh giá lão hóa pin không?

Đường cong điện áp của pin có dùng để đánh giá lão hóa, qua phân tích dung lượng gia tăng (Incremental capacity analysis).[25] Weng và cộng sự lấy đường dung lượng gia tăng từ đường OCV để theo dõi lão hóa.[25] Mọi đỉnh trên đường dung lượng gia tăng nằm trong vùng phẳng của đường OCV.[25]

Q13Pin lithium bị ngủ do xả quá sâu có kích sạc lại được không?

Pin lithium bị ngủ do xả quá sâu kích sạc lại được bằng chức năng kích pin (boost).[20] Bộ sạc cấp dòng nhỏ để mạch bảo vệ hoạt động lại.[20] Pin lithium đã nằm dưới 1,5 V mỗi cell ít nhất một tuần thì không được kích sạc lại.[20] Bên trong cell khi đó có thể đã hình thành cầu nối đồng, gây ngắn mạch một phần hoặc toàn phần.[20]

Q14Sạc nhỏ giọt và nạp mồi khác nhau thế nào?

Sạc nhỏ giọt và nạp mồi khác nhau ở mức điện áp bắt đầu và mục đích.[17] Sạc nhỏ giọt chạy khi pin dưới khoảng 2,1 V, dùng dòng nhỏ để mạch bảo vệ nối lại pin.[17] Nạp mồi dùng dòng khoảng C/10, nạp an toàn tới khi pin đạt khoảng 3 V mỗi cell.[17]

Đường cong sạc (Charging curve): lưới thẻ hỏi đáp: hỏi đáp 11 đến 14
Đường cong sạc (Charging curve) hỏi đáp Q11-Q14: sạc nhanh và nhiệt, đánh giá lão hóa, kích pin ngủ, nhỏ giọt khác nạp mồi. Thẻ thông tin do Việt Nam Solar thiết kế, số liệu từ nguồn.[2][9][17][20][25]

11. Việt Nam Solar và danh sách cửa hàng

Việt Nam Solar là công ty cung cấp toàn bộ giải pháp điện mặt trời, phân phối chính hãng hơn 20 thương hiệu thiết bị. Công ty hoạt động từ năm 2018, làm tổng thầu EPC và ESCO cho các dự án điện mặt trời. Đội kỹ thuật tư vấn ghép pin lưu trữ với biến tần hybrid dựa trên giao tiếp BMS, điện áp sạc và dòng sạc của từng thiết bị trong dự án. Khách hàng được khảo sát tận nơi, thiết kế và lắp đặt hoàn chỉnh. Ba chi nhánh tại Hồ Chí Minh, Cần Thơ và Khánh Hòa trưng bày sản phẩm thật và nhận yêu cầu báo giá.

Chi nhánhĐịa chỉKhoĐường dây nóng
Trụ sở chính Hồ Chí Minh188 ĐHT41, Phường Đông Hưng Thuận, Tp. HCM2939 QL1A, Phường Đông Hưng Thuận, Tp. HCM088.60.60.660
Chi nhánh Cần Thơ41D Mậu Thân, Phường Cái Khế, Tp. Cần ThơKhu vực Tràng Thọ A, Phường Trung Nhứt, Tp. Cần Thơ094.42.44.424
Chi nhánh Khánh HòaThôn Đông Dinh, Xã Diên Khánh, Tỉnh Khánh HòaThôn Đông Dinh, Xã Diên Khánh, Tỉnh Khánh Hòa081.60.60.660

Thông tin chi nhánh lấy theo danh sách cửa hàng của Việt Nam Solar.[35]

Đường cong sạc (Charging curve): bản đồ Việt Nam có quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa với ba chi nhánh: Việt Nam Solar và danh sách cửa hàng
Đường cong sạc (Charging curve): tư vấn chọn pin lưu trữ, biến tần hybrid và cài đặt đường cong sạc tại ba chi nhánh Việt Nam Solar ở Hồ Chí Minh, Cần Thơ và Khánh Hòa. Nguồn: Việt Nam Solar, thông tin chi nhánh theo nguồn.[35]

Tài liệu tham khảo từ nguồn quốc tế

  1. 1Battery University. (2021). BU-409: Charging Lithium-ion. Cadex Electronics.
  2. 2Chen, G.-J., & Chung, W.-H. (2023). Evaluation of Charging Methods for Lithium-Ion Batteries. Electronics, 12(19), 4095. MDPI.
  3. 3Battery University. (2023). BU-403: Charging Lead Acid. Cadex Electronics.
  4. 4Victron Energy. (n.d.). GX device manual, Chapter 11: DVCC, Distributed Voltage and Current Control. Victron Energy.
  5. 5Clar-Garcia, D., Fabra-Rodriguez, M., Campello-Vicente, H., & Velasco-Sanchez, E. (2025). Optimal DC Fast-Charging Strategies for Battery Electric Vehicles During Long-Distance Trips. Batteries, 11, 394. MDPI.
  6. 6International Electrotechnical Commission. (2004). IEC 60050-482:2004, IEV 482-05-38 constant current charge. Electropedia.
  7. 7International Electrotechnical Commission. (2004). IEC 60050-482:2004, IEV 482-05-49 constant voltage charge. Electropedia.
  8. 8International Electrotechnical Commission. (2004). IEC 60050-482:2004, IEV 482-05-47 trickle charge. Electropedia.
  9. 9Battery University. (2022). BU-410: Charging at High and Low Temperatures. Cadex Electronics.
  10. 10International Electrotechnical Commission. (2004). IEC 60050-482:2004, IEV 482-05-50 modified constant voltage charge. Electropedia.
  11. 11International Electrotechnical Commission. (2004). IEC 60050-482:2004, IEV 482-05-55 end-of-charge voltage. Electropedia.
  12. 12International Electrotechnical Commission. (2004). IEC 60050-482:2004, IEV 482-05-44 overcharge. Electropedia.
  13. 13International Electrotechnical Commission. (2004). IEC 60050-482:2004, IEV 482-05-46 finishing charge rate. Electropedia.
  14. 14Yu, Q.-Q., Xiong, R., Wang, L.-Y., & Lin, C. (2018). A Comparative Study on Open Circuit Voltage Models for Lithium-ion Batteries. Chinese Journal of Mechanical Engineering, 31, 65. Springer.
  15. 15Zhang, C., Li, K., Pei, L., & Zhu, C. (2015). An Integrated Approach for Real-time Model-based State-of-Charge Estimation of Lithium-ion Batteries. Journal of Power Sources, 283, 24 đến 36. Elsevier.
  16. 16Ko, Y., & Choi, W. (2021). A New SOC Estimation for LFP Batteries: Application in a 10 Ah Cell (HW 38120 L/S) as a Hysteresis Case Study. Electronics, 10(6), 705. MDPI.
  17. 17Sporck, C. (n.d.). Battery Charger IC Fundamentals. Monolithic Power Systems.
  18. 18Ouremchi, M., El Khadiri, K., Qjidaa, H., & Ouazzani Jamil, M. (2024). A Li-ion battery charger based on LDO regulator with pre-charge mode in 180 nm CMOS technology. International Journal of Power Electronics and Drive Systems, 15(2), 659 đến 669. IAES.
  19. 19Texas Instruments. (2011). bq25070 1A, Single-Input, Single-Cell LiFePO4 Linear Battery Charger with 50mA LDO, SLUSA66. Texas Instruments.
  20. 20Battery University. (n.d.). BU-808a: How to Awaken a Sleeping Li-ion. Cadex Electronics.
  21. 21Battery University. (n.d.). BU-402: What Is C-rate?. Cadex Electronics.
  22. 22Trojan Battery Company. (2023). User's Guide, Flooded, AES, AGM and Gel batteries, 2023005. Trojan Battery Company.
  23. 23International Electrotechnical Commission. (2004). IEC 60050-482:2004, IEV 482-05-35 battery on float (charge). Electropedia.
  24. 24Ichitsubo, T., Doi, T., Tokuda, K., et al. (2013). What determines the critical size for phase separation in LiFePO4 in lithium ion batteries?. Journal of Materials Chemistry A, 1, 14532 đến 14537. Royal Society of Chemistry.
  25. 25Weng, C., Sun, J., & Peng, H. (2013). An Open-Circuit-Voltage Model of Lithium-Ion Batteries for Effective Incremental Capacity Analysis. ASME Dynamic Systems and Control Conference. University of Michigan.
  26. 26Victron Energy. (n.d.). Lithium Smart Battery Manual, Chapter 5: Operation. Victron Energy.
  27. 27Ningbo Deye Inverter Technology. (n.d.). SUN-3/4/5/6/8/10/12K-SG05LP3-EU-SM2 three phase hybrid inverter. Deye.
  28. 28Ningbo Deye Inverter Technology. (2023). SUN-3/3.6/5/6K-SG04LP1-EU hybrid inverter datasheet, 230626. Deye.
  29. 29Victron Energy. (n.d.). Blue Smart IP65 Charger 120V datasheet. Victron Energy.
  30. 30Pylontech. (n.d.). Rechargeable Li-ion Battery US5000 series Operation Manual, PM0MUS500255. Pylon Technologies.
  31. 31Global Tech China Ltd. (2023). Sunsynk SUN-BATT-5.12 100Ah Wall Mounted datasheet, v.4. Sunsynk.
  32. 32Dyness Digital Energy Technology. (2024). DL5.0e datasheet, V1.0-20240620. Dyness.
  33. 33Ningbo Deye Inverter Technology. (n.d.). SE-G5.1 low voltage battery. Deye.
  34. 34Victron Energy. (n.d.). Lithium Smart Battery Manual, Chapter 7: Technical data. Victron Energy.
  35. 35Việt Nam Solar. (n.d.). Danh sách cửa hàng và hệ thống chi nhánh. Công ty TNHH Việt Nam Solar.
BIÊN SOẠN VÀ KIỂM DUYỆT

Bài viết do đội ngũ 50 kỹ sư của Công ty TNHH Việt Nam Solar biên soạn và kiểm duyệt. Công ty hoạt động liên tục trong lĩnh vực điện mặt trời từ năm 2018, đã khảo sát, thiết kế và thi công hàng nghìn công trình trên cả nước, đồng thời là nhà phân phối chính hãng hơn 20 thương hiệu biến tần, tấm pin và pin lưu trữ. Mọi kỹ sư tham gia biên soạn đều nắm chứng chỉ hành nghề về điện và xây dựng do cơ quan quản lý Nhà nước cấp.

Việt Nam Solar hoạt động với đầy đủ tư cách pháp nhân, gồm Giấy phép hoạt động điện lực số 175/GP-SCT do Sở Công Thương cấp, Giấy phép năng lực hoạt động xây dựng HCM-00076550 công bố trên cổng thông tin Bộ Xây dựng, cùng nhãn hiệu độc quyền số 604703 do Cục Sở hữu trí tuệ cấp văn bằng bảo hộ. Công ty duy trì ba chứng nhận hệ thống quản lý còn hiệu lực gồm ISO 9001:2015, ISO 14001:2018 và ISO 45001:2018, trạng thái hiệu lực xác minh trên IAF CertSearch.

Mọi số liệu kỹ thuật, thông tin pháp lý và mốc thời gian nêu trong bài đều được đối chiếu với hồ sơ chính hãng của nhà sản xuất và văn bản pháp luật hiện hành trước khi xuất bản, để nội dung công bố có thể kiểm chứng độc lập.

Mã số thuế: 0315209693Đường dây nóng: 088.60.60.660Thư điện tử: [email protected]Trang: vietnamsolar.vn

Để lại một bình luận

Trợ lý AI Việt Nam Solar
1